3 loại sữa dành cho người viêm tụy: Lợi ích và cách dùng đúng

Nhiều người sau khi được chẩn đoán viêm tụy băn khoăn không biết liệu sữa dành cho người viêm tụy có thực sự an toàn hay cần kiêng hoàn toàn. Trong khi sữa là nguồn dinh dưỡng quan trọng, việc lựa chọn sai có thể khiến tụy bị kích thích khiến bệnh trở nên trầm trọng hơn. Hiểu đúng về thành phần, hàm lượng chất béo và khả năng dung nạp lactose là yếu tố then chốt giúp người bệnh sử dụng sữa một cách an toàn. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện loại sữa phù hợp với từng giai đoạn viêm tụy và những lưu ý quan trọng khi bổ sung vào chế độ ăn.

Người viêm tụy có nên uống sữa không?

Người bị viêm tụy vẫn có thể uống sữa, nhưng cần lựa chọn loại phù hợp với tình trạng bệnh. Sữa không béo, ít lactose và giàu protein dễ tiêu hóa là lựa chọn ưu tiên, giúp bổ sung dinh dưỡng mà không gây kích thích tụy hoạt động quá mức.

Tuy nhiên, người viêm tụy cấp tính, còn đau hoặc tình trạng chưa ổn định thì không nên uống sữa. Trong giai đoạn cấp tính của viêm tụy, người bệnh tuyệt đối không được dùng sữa. Đây là thời điểm cần nhịn ăn hoàn toàn từ 12 đến 72 giờ đầu để giảm hoạt động tiêu hóa và hỗ trợ phục hồi mô tụy bị tổn thương. Việc bổ sung năng lượng nếu cần sẽ được thực hiện bằng truyền tĩnh mạch hoặc đặt ống sonde, nhưng không sử dụng các sản phẩm từ sữa qua đường tiêu hóa.

Người bệnh đã hồi phục sau viêm tụy cấp tính hoặc đã được chẩn đoán viêm tụy mạn tính ổn định, việc sử dụng sữa cần được cá nhân hóa dưới hướng dẫn của bác sĩ. Nếu được cho phép, người bệnh nên chọn các loại ít chất béo, dễ hấp thu và uống với lượng vừa phải. Trường hợp xuất hiện các biểu hiện như tiêu chảy, đầy hơi, phân có mỡ sau khi uống, cần ngưng ngay và đánh giá lại loại sữa đang dùng để tránh làm nặng thêm tình trạng tụy tổn thương.

Tiêu chí chọn sữa cho người viêm tụy: Những yếu tố cần lưu ý

Người bị bệnh lý này cần lưu ý rằng khả năng tiêu hóa chất béo và đạm từ sữa bị suy giảm đáng kể do tụy tiết enzyme kém hiệu quả. Sử dụng sữa nguyên kem hay sản phẩm chứa lactose, casein, whey có thể dẫn đến tiêu chảy, đau bụng hoặc nhầm lẫn với biến chứng tiêu hóa. Ngược lại, nếu chọn đúng loại, sữa sẽ là nguồn dinh dưỡng quan trọng bổ sung protein, canxi và vitamin D giúp hỗ trợ phục hồi chức năng tuyến tụy và phòng ngừa loãng xương.

Để chọn sữa an toàn và phù hợp cho người bị viêm tụy, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

1. Hàm lượng chất béo thấp

Tiêu chí quan trọng hàng đầu khi chọn sữa dành cho người viêm tụy là hàm lượng chất béo thấp, bởi tuyến tụy bị viêm có khả năng tiết enzyme lipase suy giảm đáng kể, dẫn đến tình trạng kém tiêu hóa và hấp thu chất béo.

Ví dụ, khi tiêu thụ sữa nguyên kem chứa 3-4% chất béo, lượng lipid không được phân giải hoàn toàn sẽ gây đầy bụng, tiêu chảy phân mỡ và kích thích phản ứng viêm tại mô tụy. Vì vậy, nên ưu tiên sữa tách béo (0-1% chất béo) hoặc sữa hạt tự làm để giảm gánh nặng tiết lipase cho tuyến tụy đang cần nghỉ ngơi.

2. Không chứa hoặc ít lactose

Lactose là một loại đường đặc biệt trong sữa bò, cần enzyme lactase tại ruột non để phân giải thành glucose và galactose trước khi hấp thu. Ở người viêm tụy, tình trạng viêm kéo dài có thể gây tổn thương niêm mạc ruột non và giảm hoạt tính của lactase, từ đó dẫn đến bất dung nạp lactose thứ phát với triệu chứng đầy hơi, chướng bụng và tiêu chảy sau khi uống sữa. Vì vậy, nên chọn sữa không lactose (lactose-free) hoặc sữa thực vật như sữa hạnh nhân, sữa yến mạch vốn không chứa lactose để giảm nguy cơ kích ứng đường tiêu hóa.

3. Dễ tiêu hóa và hấp thu

Sữa dành cho người viêm tụy cần chứa các thành phần đã được xử lý để giảm thiểu gánh nặng tiêu hóa, cụ thể là đạm thủy phân và MCT (triglyceride chuỗi trung bình). Trong đó:

• Đạm thủy phân: Là protein đã được cắt nhỏ thành peptide ngắn, giúp giảm nhu cầu tiết protease của tuyến tụy.
• MCT: Được hấp thu trực tiếp vào tĩnh mạch cửa mà không cần enzyme lipase phân giải như chất béo chuỗi dài.

Ngược lại, cần tránh sữa chứa nhiều chất béo động vật, sữa nguyên kem và các sản phẩm giàu đạm casein hoặc whey chưa thủy phân vì những loại này đòi hỏi tuyến tụy phải tiết lượng lớn enzyme để tiêu hóa.

4. Bổ sung vitamin tan trong dầu (A, D, E, K)

Người bị viêm tụy thường hấp thu kém các vitamin tan trong dầu do tình trạng giảm phân giải chất béo kéo dài. Hệ quả là thiếu hụt vitamin A, D, E và K, từ đó ảnh hưởng đến thị lực, miễn dịch, sức khỏe xương và khả năng chống oxy hóa. Để bù đắp, nên ưu tiên các loại sữa bổ sung sẵn nhóm vitamin này ở dạng dễ hấp thu, giúp hỗ trợ quá trình hồi phục toàn diện mà không tạo thêm áp lực cho tuyến tụy đang tổn thương. Đây là một trong những giải pháp dinh dưỡng phù hợp trong chiến lược chăm sóc dài hạn cho người bệnh.

3 dòng sữa dành cho người viêm tụy

Dưới đây là các loại sữa phù hợp cho người bị viêm tụy và các lưu ý khi chọn sữa để hỗ trợ tiêu hóa, giảm gánh nặng cho tụy:

1. Sữa công thức giàu năng lượng, dễ tiêu hóa

Đây là dòng sữa dành cho người viêm tụy được thiết kế chuyên biệt với các thành phần đã qua xử lý để giảm thiểu gánh nặng tiêu hóa. Sữa công thức dạng này thường chứa:

• MCT (triglyceride chuỗi trung bình): Loại chất béo được hấp thu trực tiếp vào tĩnh mạch cửa mà không cần enzyme lipase phân giải.
• Đạm thủy phân: Loại protein đã được cắt nhỏ thành peptide ngắn giúp giảm nhu cầu tiết protease của tuyến tụy.

Ngoài ra, một số sản phẩm còn bổ sung enzyme tiêu hóa (lactase, lipases, and proteases) để hỗ trợ quá trình phân giải đường lactose, chất béo và protein ngay tại đường ruột. Dòng sữa này đặc biệt phù hợp với người viêm tụy mạn có suy tụy ngoại tiết, kém hấp thu chất dinh dưỡng hoặc đang trong tình trạng suy dinh dưỡng cần bổ sung năng lượng. Một số sản phẩm phổ biến gồm:

• Peptamen (Nestlé): 70% hàm lượng chất béo là MCT (chất béo trung tính chuỗi vừa) và 100% đạm whey thủy phân, dễ hấp thu, giúp hạn chế nguy cơ kích thích tụy quá mức.
• Pregestimil Lipil: Với thành phần chính là đạm whey đã được thủy phân hoàn toàn, phù hợp cho người dị ứng đạm sữa bò, tiêu chảy, kém hấp thu. Ngoài ra, sữa còn chứa 55% tổng lượng chất béo là MCT, giúp dễ tiêu hóa.

2. Sữa công thức dành cho người tiểu đường

Sữa công thức dành cho người tiểu đường được thiết kế với hàm lượng đường tinh luyện rất thấp, thậm chí không chứa đường, và có thể thay thế bằng chất tạo ngọt nhân tạo không chứa calo (chiết xuất cỏ ngọt stevia, chiết xuất la hán quả, Erythritol, Sucralose…). Nhóm chất tạo ngọt này gần như không có khả năng làm tăng đường huyết, tránh tình trạng đường huyết tăng vọt sau khi uống, từ đó giảm áp lực tiết insulin cho tế bào beta của tuyến tụy.

Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm còn bổ sung inulin – một loại chất xơ hòa tan có tác dụng làm chậm hấp thu glucose và nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột, gián tiếp hỗ trợ cải thiện chức năng chuyển hóa của tuyến tụy.

Dòng sữa này phù hợp với người viêm tụy có kèm đái tháo đường. Tuy nhiên, người bệnh cần kiểm tra kỹ thành phần chất béo trong sản phẩm nếu có kèm suy tụy ngoại tiết, vì một số loại sữa dành cho người tiểu đường vẫn chứa hàm lượng chất béo tương đối cao có thể gây khó tiêu và tiêu chảy phân mỡ.

3. Sữa thực vật tăng cường

Sữa thực vật từ hạnh nhân, đậu nành, yến mạch hoặc sữa óc chó là lựa chọn thay thế phù hợp cho người không dung nạp lactose, dị ứng đạm sữa bò hoặc gặp tình trạng khó tiêu sau khi tiêu thụ sữa động vật. Ngoài việc chứa ít chất béo bão hòa và không chứa cholesterol (hai loại chất béo có thể kích thích viêm), sữa thực vật còn chứa nhiều dưỡng chất có lợi khác như:

• Sữa hạnh nhân: Chứa vitamin E và chất béo không bão hòa đơn, có tác dụng chống oxy hóa và kháng viêm nhẹ.
• Sữa đậu nành: Cung cấp isoflavone và protein thực vật chất lượng cao dễ hấp thu.
• Sữa yến mạch: Giàu beta-glucan – chất xơ hòa tan giúp ổn định đường huyết và giảm cholesterol máu, từ đó hỗ trợ kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch thường gặp ở người viêm tụy mạn.

Để trở thành dòng sữa dành cho người viêm tụy đạt hiệu quả dinh dưỡng cao, sữa thực vật cần được bổ sung thêm canxi, vitamin D và vitamin B12 vì những dưỡng chất này thường thiếu hụt trong sữa thực vật nguyên bản.

Người bệnh nên ưu tiên dùng sản phẩm không thêm đường và tự làm tại nhà để kiểm soát thành phần. Tuy nhiên, cần lưu ý sữa đậu nành có thể gây đầy hơi ở một số người do chứa oligosaccharide khó tiêu nên cần theo dõi đáp ứng cá nhân sau khi dùng.

Cách sử dụng sữa đúng cách cho người viêm tụy

Khi cân nhắc sữa dành cho người viêm tụy, người bệnh nên lưu ý các nguyên tắc sau:

• Uống sau bữa phụ: Giúp giảm kích ứng tụy và hạn chế tăng tiết enzyme đột ngột.
• Chia nhỏ lượng dùng trong ngày: Giảm gánh nặng tiêu hóa và giúp tụy thích nghi tốt hơn.
• Theo dõi triệu chứng sau khi dùng: Nếu đầy hơi, đau bụng, tiêu chảy, nên ngừng sữa và theo dõi lại.
• Không thay thế hoàn toàn bữa ăn chính: Sữa chỉ bổ trợ, không cung cấp đủ năng lượng và vi chất cần thiết như một khẩu phần ăn cân đối, đa dạng.
• Không dùng quá nhiều, nên phối hợp thực phẩm khác: Kết hợp đa dạng thực phẩm dễ tiêu như cháo, súp, rau củ hầm/nghiền, thịt nạc xay… để vừa cung cấp dinh dưỡng, vừa hạn chế nguy cơ tiêu chảy.
• Lựa chọn sữa theo tình trạng bệnh: Trong viêm tụy cấp giai đoạn nặng hoặc còn đau nhiều, người bệnh thường được chỉ định nhịn ăn đường miệng trong 12-72 giờ đầu, nên không được uống sữa. Việc bổ sung sữa chỉ được cân nhắc khi tình trạng ổn định và theo chỉ định y khoa.
• Tham khảo bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng: Đặc biệt khi dùng lâu dài hoặc có bệnh kèm như đái tháo đường, suy gan…

Người gặp vấn đề về tuyến tụy hoặc đang trong giai đoạn phục hồi thường băn khoăn nên chọn loại sữa nào để vừa dễ tiêu, vừa không làm tăng gánh nặng cho tụy. Nếu cần được tư vấn cá nhân hóa, người bệnh có thể cân nhắc thăm khám tại Khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Tại đây, Khoa Dinh dưỡng phối hợp đồng bộ, chặt chẽ với Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, giúp việc tư vấn sữa và dinh dưỡng bám sát tình trạng thực tế của tuyến tụy, từ viêm tụy cấp, mạn đến giai đoạn hồi phục.

Nhờ sự kết hợp này, người bệnh vừa được đảm bảo dinh dưỡng an toàn, vừa hỗ trợ hiệu quả cho quá trình điều trị và phục hồi lâu dài. Để đặt lịch thăm khám và điều trị tại Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome, bạn vui lòng liên hệ đến số hotline 1900 633 599 .

Việc lựa chọn đúng sữa dành cho người viêm tụy đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ phục hồi chức năng tụy và hạn chế nguy cơ tái phát. Ưu tiên các loại sữa ít béo, không lactose và giàu protein dễ hấp thu sẽ giúp người bệnh bổ sung dinh dưỡng mà không gây áp lực lên tuyến tụy. Tuy nhiên, không có loại sữa nào phù hợp cho tất cả – mỗi người cần điều chỉnh theo giai đoạn bệnh và khả năng dung nạp cá nhân. Nếu có biểu hiện bất thường sau khi sử dụng, cần đánh giá lại chế độ dinh dưỡng hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia y tế.