Sức khỏe tâm thần: Khi nào áp lực học tập, công việc trở thành nguy cơ?

Theo thạc sĩ – bác sĩ chuyên khoa 2 Đặng Trần Khang, chủ nhiệm Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Quân y 175, khoảng 14-15% dân số đang gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần ở những mức độ khác nhau.

Trong cộng đồng, nhóm có nguy cơ cao gồm người mắc bệnh mạn tính, người cao tuổi, người trẻ mới đi làm, trẻ ở độ tuổi dậy thì, phụ nữ mang thai, người chậm phát triển, người bị động kinh hoặc các bệnh não thực tổn, người sống độc thân, người có thân nhân mắc bệnh tâm thần (liên quan đến yếu tố sinh học và di truyền). Bên cạnh đó, những người thường xuyên chịu tác động của căng thẳng (stress) hoặc thiên tai cũng có thể tăng khả năng phát triển các vấn đề tâm thần, đặc biệt ở cơ địa nhạy cảm.

ẢNH: AI

Theo dữ liệu từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hơn 1 tỉ người đang sống chung với các rối loạn sức khỏe tâm thần, trong đó các chứng bệnh như lo âu và trầm cảm gây ra những tổn thất to lớn về con người và kinh tế. Mặc dù nhiều quốc gia đã tăng cường các chính sách và chương trình về sức khỏe tâm thần, nhưng cần có sự đầu tư và hành động lớn hơn trên toàn cầu để mở rộng các dịch vụ nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe tâm thần của người dân.

Khi nào áp lực học tập, công việc có thể được coi là nguy cơ gây bệnh?

Bác sĩ Khang cho biết, áp lực trong học tập và công việc có thể được coi là nguy cơ dẫn đến rối loạn tâm lý, tâm thần khi có những dấu hiệu sau:

Kéo dài và ngày càng tăng: Nếu tình trạng căng thẳng, lo lắng diễn ra liên tục trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng mà không giảm dù đã nghỉ ngơi, điều đó có thể là dấu hiệu nguy cơ.

Ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống hằng ngày: Gây mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc; khó tập trung học tập, làm việc; dễ cáu gắt, lo âu hoặc buồn chán kéo dài; giảm hứng thú với những hoạt động trước đây yêu thích.

Xuất hiện các biểu hiện về sức khỏe: Đau đầu, mệt mỏi, kiệt sức; rối loạn ăn uống; cảm giác quá tải, không còn khả năng kiểm soát công việc.

Theo bác sĩ Khang, giai đoạn mới bước vào môi trường làm việc thường đi kèm với nhiều thay đổi và áp lực. Người trẻ có thể phải đối mặt với khối lượng công việc lớn, cạnh tranh cao hoặc công việc không đúng chuyên môn đào tạo. Ngoài ra, kỳ vọng từ gia đình và xã hội đôi khi khiến họ cảm thấy áp lực; những lo lắng về tài chính, sự nghiệp và tương lai cũng có thể khiến họ mệt mỏi về tâm lý. Những yếu tố này dễ dẫn đến stress nghề nghiệp, lo âu hoặc tình trạng kiệt sức (burnout).

Bên cạnh đó, tuổi dậy thì cũng là giai đoạn rất nhạy cảm về tâm lý và cảm xúc. Trong thời kỳ này, cơ thể và hormone thay đổi mạnh, trong khi tâm lý chưa ổn định và kinh nghiệm sống còn hạn chế. Do kỹ năng giải quyết vấn đề và định hướng mục tiêu còn hạn chế, nhiều em dễ gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc và hành vi. Vì vậy dễ dẫn tới lo âu, trầm cảm, stress học đường hoặc rối loạn hành vi.

Một số trường hợp còn có nguy cơ lạm dụng chất, nghiện game, rượu bia hoặc theo đuổi lối sống hưởng thụ thiếu kiểm soát.

Mua Hàng với Shopee

ẢNH: BVCC

Nỗi sợ bị “gắn nhãn” bệnh tâm thần trong cộng đồng

Bạn Đ.N.N.H (18 tuổi, ở TP.HCM) chia sẻ: “Tôi từng bị căng thẳng và mất ngủ hơn 1 tháng vì áp lực thành tích ở trường, nhưng chỉ nghĩ là do suy nghĩ quá nhiều. Tôi bị ngất xỉu thường xuyên, chỉ muốn đi ngủ cả ngày. Mấy tháng sau, gia đình thấy sức khỏe tôi yếu nên đưa đi khám tâm lý. Tôi đã bật khóc ở phòng bệnh, tôi không nghĩ và cũng không muốn bản thân trở thành một bệnh nhân có vấn đề về tâm lý hay tâm thần”.

Được biết, bạn H. được chẩn đoán mắc chứng rối loạn lo âu cấp độ nặng, và đến nay, dù đã qua vài năm nhưng căn bệnh không hết hẳn mà thi thoảng vẫn tái lại, đồng thời để lại hậu quả là thường xuyên khó ngủ, mất ngủ, đau đầu, uể oải.

Trong thực tế lâm sàng, bác sĩ Khang cho biết thường gặp người bệnh có triệu chứng tâm lý, tâm thần nhưng cố tỏ ra “bình thường” hoặc né tránh nói về cảm xúc. Đây là hiện tượng khá phổ biến và có nhiều nguyên nhân:

Kỳ thị xã hội đối với bệnh tâm thần: Nhiều người sợ bị gắn nhãn “bị bệnh tâm thần”, sợ bị đánh giá yếu đuối hoặc “không bình thường”. Họ thường phủ nhận triệu chứng, giảm nhẹ mức độ khó chịu, chỉ nói về triệu chứng cơ thể (mất ngủ, đau đầu…) thay vì cảm xúc.

Sợ ảnh hưởng đến công việc và gia đình: Một số người lo rằng nếu thừa nhận vấn đề tâm lý có thể ảnh hưởng đến công việc, sự nghiệp; gia đình lo lắng hoặc thất vọng; bị coi là “không đủ khả năng”.

Thiếu hiểu biết về sức khỏe tâm thần: Nhiều người không nhận ra đó là triệu chứng bệnh mà chỉ nghĩ “stress thôi”, “ai cũng mất ngủ như vậy” và “cố gắng chịu đựng là qua”.

Từ đó, bác sĩ Khang khuyên rằng nếu người trong cuộc cảm thấy bế tắc, mất động lực hoặc suy nghĩ tiêu cực kéo dài, nên tìm sự hỗ trợ sớm từ:

• Gia đình và bạn bè: Chia sẻ để nhận được sự lắng nghe và động viên.
• Thầy cô, người quản lý hoặc đồng nghiệp tin cậy: Giúp điều chỉnh khối lượng học tập, công việc.
• Chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ, dịch vụ tư vấn tâm lý tại trường học hoặc cơ sở y tế: Khi các dấu hiệu kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống.