“Mỏ vàng” giữa lòng sa mạc: Quốc gia cạnh Việt Nam biến “biển tử thần” thành kho báu cho hơn 1,4 tỷ người

Cuộc cách mạng “lúa nước mặn” và mẫu hình xuất khẩu công nghệ

Sa mạc Taklamakan được mệnh danh là “biển tử thần”. Dự án cải tạo sa mạc này không còn dừng lại ở việc “trồng cây gây rừng” truyền thống. Đây là một tổ hợp công nghệ cao, nơi các dòng chảy về nước, điện, carbon và lương thực được tích hợp vào một hệ điều hành (OS) có khả năng tái lập và mở rộng quy mô toàn cầu.

Tại vùng lõi sa mạc Hòa Điền, nơi nguồn nước duy nhất là nước ngầm có độ khoáng hóa cực cao (3-8g/lít), việc trồng trọt thông thường là bất khả thi. Tuy nhiên, các nhà khoa học đã tạo ra một “phép màu” mang tên lúa nước mặn (Sea Rice) thông qua quy trình tuyển chọn khắc nghiệt.

Hạt giống phải trải qua “trại huấn luyện” trong phòng thí nghiệm với nồng độ muối tăng dần. Chỉ những cá thể có tỷ lệ sống sót trên 80% mới được đi tiếp. Khác với thực vật thông thường bị “sốc mặn”, giống lúa này sở hữu cơ chế khóa ion muối tại phần thân và lá (rơm rạ), giữ cho hạt gạo bên trong có nồng độ muối thấp hơn 0,3%.

Tại vùng thực nghiệm Hòa Điền, hơn 5.000 mẫu lúa nước mặn đã mang về sản lượng 3.000 tấn gạo trắng tinh khiết. Đây không phải là trồng lúa trực tiếp trong nước biển, mà là một quy trình thuần hóa hạt giống khắt khe qua ba cấp độ. Các nhà khoa học đã sử dụng nguồn nước mặn dưới lòng đất để nuôi dưỡng những giống lúa có khả năng “khóa” muối trong thân cây, giữ cho hạt gạo có độ mặn dưới 0,3% – tương đương với các loại gạo cao cấp nhất thị trường.

Mô hình này không chỉ giải quyết bài toán lương thực tại chỗ mà còn trở thành một “bản mẫu nguồn mở” cho thế giới. Hiện tại, các quốc gia Trung Đông như Saudi Arabia đã bắt đầu ký kết các hợp đồng chuyển giao trọn gói, từ hạt giống đến đội ngũ kỹ thuật viên, nhằm tìm kiếm lối thoát cho bài toán nông nghiệp tại các vùng khan hiếm nước ngọt.

Bán nắng hai lần: Mô hình kinh tế đa tầng tối ưu

Điểm sáng tạo nhất trong chiến lược của Trung Quốc chính là việc “bán ánh nắng hai lần” thông qua hệ thống quang điện kết hợp nông nghiệp. Tại rìa sa mạc Taklamakan, các tấm pin mặt trời được nâng cao 2,5 mét, đóng vai trò như những “mái nhà” che chắn cho các loại cây trồng bên dưới.

Tầng trên: Sản sinh 3 tỷ kWh điện xanh mỗi năm, mang lại nguồn doanh thu khổng lồ.

Tầng dưới: Điều chỉnh độ xuyên thấu của ánh sáng để trồng rau màu, thảo dược và chăn nuôi.

Kết quả: Nhiệt độ dưới bảng pin giảm 4°C, độ ẩm được giữ lại tối đa, biến mảnh đất khô cằn thành một “chiếc giỏ rau sạch” khổng lồ với mức tỷ suất lợi nhuận nội bộ (IRR) tăng thêm 4% so với các trạm điện thông thường.

“Keo sinh học” và mạng lưới quản lý thông minh 4.0

Để trị cát tận gốc, các nhà khoa học đã triển khai một loại “mặt nạ sống” cho sa mạc bằng cách sử dụng vi tảo. Những sinh vật đơn bào này tiết ra đa đường, tạo thành một lớp vỏ sinh học dày 0,5cm có độ kết dính như “keo 502 sinh học”, giúp cố định cát bay ngay cả trong điều kiện nắng nóng 45°C. Phương pháp này có chi phí chưa tới 1.000 tệ/mẫu nhưng mang lại khả năng hấp thụ carbon gấp 5 lần so với đồng cỏ thông thường.

Toàn bộ hệ thống “nước – điện – carbon – lương thực” này được vận hành dựa trên một nền tảng kỹ thuật số đồng nhất. Người nông dân có thể điều khiển tưới nhỏ giọt, khởi động bơm nước khi giá điện thấp hoặc theo dõi thị trường carbon ngay trên ứng dụng điện thoại. Sự kết hợp giữa hạ tầng cứng và quản trị mềm đã biến sa mạc thành một “khối rubik năng lượng” đa chiều, nơi mỗi mét vuông đất đều đang tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

Sa mạc không phải là “vết sẹo” của Trái Đất, mà là một tài nguyên chưa được khai phá đúng cách. Bằng việc kết hợp giữa công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo, Trung Quốc đang viết lại định nghĩa về nông nghiệp sa mạc, biến những thách thức khắc nghiệt nhất thành cơ hội.