Cú ngã đau đớn của Mark Zuckerberg: 5 năm, đốt 80 tỷ USD vào metaverse nhưng đổ bể, giấc mơ ‘thay đổi thế giới’ bất thành

Năm năm trước, Mark Zuckerberg tuyên bố rằng tương lai của Facebook sẽ là metaverse (vũ trụ ảo). Theo ông, dựa trên công nghệ thực tế ảo, đó sẽ là một thế giới số có tính nhập vai, nơi con người có thể làm việc, vui chơi và gặp gỡ nhau. Để nhấn mạnh tuyên bố này, Zuckerberg đã đổi tên công ty thành Meta.

Nhưng trong những tháng gần đây, Meta đã cắt giảm 10% nhân sự tại bộ phận phụ trách metaverse và cho biết ứng dụng chủ lực Horizon Worlds – một vũ trụ số nơi mọi người giao tiếp thông qua các hình đại diện (avatar) sẽ chuyển trọng tâm ra khỏi thực tế ảo.

Tuần này, Meta thậm chí còn giáng thêm một đòn gần như chí mạng. Hôm thứ ba, công ty cho biết người dùng sẽ không thể truy cập thế giới nhập vai này bằng kính thực tế ảo kể từ ngày 15/6.

Sau đó, đến thứ tư, Meta đã rút lại tuyên bố đó nhưng chỉ một phần. Công ty nói sẽ tiếp tục hỗ trợ một số ứng dụng thực tế ảo hiện có trong Horizon Worlds, nhưng sẽ không bổ sung thêm ứng dụng mới.

Nói cách khác, hình dung ban đầu của Zuckerberg về metaverse trên thực tế đã chấm dứt.

Ngay cả sau khi Meta đã mất khoảng 80 tỷ USD cho tham vọng này, metaverse và thực tế ảo vẫn chỉ là mối quan tâm của một nhóm nhỏ người đam mê công nghệ và một số doanh nghiệp. Trong khi đó, những thế giới số khác như Roblox và Fortnite lại trở nên phổ biến hơn nhiều.

Thay vào đó, Meta đã dốc toàn lực cho trí tuệ nhân tạo. Năm ngoái, Zuckerberg một lần nữa tuyên bố về một tương lai mới, lần này xoay quanh “siêu trí tuệ”, một dạng AI gần như quyền năng thần thánh, có thể trở thành người bạn đồng hành cá nhân tối thượng. Công ty của ông dự báo sẽ chi ít nhất 115 tỷ USD trong năm nay, chủ yếu cho AI, bao gồm việc xây dựng những trung tâm dữ liệu khổng lồ để vận hành công nghệ này.

Meta chưa hoàn toàn rời bỏ metaverse. Horizon Worlds vẫn có thể truy cập trên điện thoại di động. Công ty cũng đang sở hữu một mảng kinh doanh phát triển tốt với kính thực tế tăng cường có thể quay video và cho phép người dùng trò chuyện với một trợ lý AI.

Tuy nhiên, vào tháng 9, tại cùng hội nghị dành cho các nhà phát triển, nơi năm 2021 từng công bố việc đổi tên công ty, Zuckerberg chỉ nhắc đến từ “metaverse” đúng hai lần và đều ở những phút cuối của bài thuyết trình kéo dài một tiếng. Trong khi đó, ông nhắc đến AI tới 23 lần.

“Họ bám lấy thuật ngữ ‘metaverse’ mà thực ra không thực sự hiểu rõ khái niệm này”, Wagner James Au, tác giả cuốn Making a Metaverse That Matters nói trong một cuộc phỏng vấn. “Những nỗ lực trong chiến lược metaverse của họ dường như hoàn toàn phớt lờ những gì các nền tảng trước đó đã học được”.

Meta từ chối bình luận, thay vào đó dẫn lại một bài viết trên blog hồi tháng 2, trong đó công ty nói rằng họ “vẫn là nhà đầu tư lớn nhất trong ngành thực tế ảo” và đang có “một lộ trình mạnh mẽ cho các dòng kính VR tương lai đang được phát triển.”

Hành trình theo đuổi metaverse của ông Zuckerberg bắt đầu từ năm 2014, khi ông chi 2 tỷ USD để mua Oculus, một startup sản xuất kính thực tế ảo tiên tiến có khả năng đưa người dùng bước vào các thế giới ảo. Ông bị cuốn hút bởi công nghệ này và tin rằng cuối cùng nó có thể vượt qua smartphone để trở thành thiết bị điện toán thế hệ tiếp theo.

Để biến ý tưởng đó thành hiện thực, Zuckerberg đã đổ hàng tỷ USD. Ông mua lại các studio game để người dùng có trò chơi VR để trải nghiệm, rót hàng triệu USD tài trợ cho hệ sinh thái nhà phát triển và quảng bá các thiết bị đeo VR.

Nhưng hành trình đó rất gian nan. Có thời điểm Facebook phải bán một số mẫu kính với giá lỗ. Năm 2019, Zuckerberg thừa nhận với các nhà đầu tư rằng VR đang “mất nhiều thời gian hơn một chút” so với kỳ vọng của ông để có thể sinh lời.

Khi đại dịch Covid-19 bùng phát vào năm 2020, ý tưởng tương tác với bạn bè và đồng nghiệp trong các thế giới ảo thay vì gặp trực tiếp bỗng trở nên khả thi hơn. Đến năm 2021, Zuckerberg và các cộng sự tin rằng mọi người sẽ đón nhận phiên bản tương lai đầy màu sắc tưởng tượng này. Họ gọi nó là metaverse, một thuật ngữ được nhà văn khoa học viễn tưởng Neal Stephenson phổ biến và đang ngày càng được giới game thủ cũng như cộng đồng tiền số nhắc đến nhiều hơn.

Mua Hàng với Shopee

Vào tháng 10 năm đó, Zuckerberg tuyên bố đổi tên công ty thành Meta. Ông lập luận rằng trong vài năm tới, thế giới sẽ bước vào giai đoạn kết hợp giữa trải nghiệm thực tế ảo và thực tế tăng cường. Theo ông, thế giới trực tuyến và ngoại tuyến cuối cùng sẽ hòa làm một trong một thực tại “meta” mở rộng, hay còn gọi là metaverse.

Một phần trong tầm nhìn đó là trò chơi điện tử, nhưng trọng tâm lớn hơn còn là việc tái định hình công việc từ xa. Thay vì họp qua Zoom, con người sẽ tương tác dưới dạng avatar trong các văn phòng ảo.

“Việc dịch chuyển tức thời khắp metaverse sẽ giống như nhấp vào một đường link trên internet”, Zuckerberg nói. Ông nói thêm: “Loại bỏ những chuyến đi làm hằng ngày sẽ giúp chúng ta bớt thời gian mắc kẹt trong giao thông và có thêm thời gian cho những việc quan trọng. Và điều đó cũng sẽ tốt cho môi trường!”.

Nhiều người đã xem lời Zuckerberg gần như là chân lý. Disney, Crate & Barrel và nhiều công ty khác nhanh chóng bổ nhiệm các vị trí “giám đốc metaverse” để khám phá điều mà ông cho là xu hướng công nghệ lớn tiếp theo.

“Với tiềm năng tạo ra giá trị lên tới 5.000 tỷ USD vào năm 2030, metaverse là quá lớn để các doanh nghiệp có thể làm ngơ”, một báo cáo của McKinsey năm 2022 nhận định. Báo cáo này còn cho rằng đến năm 2027, 15% doanh thu doanh nghiệp sẽ đến từ metaverse.

Nhưng Meta nhanh chóng gặp phải những rào cản số. Những phiên bản đầu tiên của Horizon Worlds đầy lỗi. Các avatar, phiên bản kỹ thuật số của người dùng thô sơ và chưa hoàn thiện; có thời điểm chúng chỉ gồm phần thân trên lơ lửng trong không gian.

Meta từng hình dung metaverse như một thế giới số nhập vai dựa trên thực tế ảo, nơi con người giao tiếp với nhau thông qua avatar của mình.

Khó khăn lớn nhất là không có đủ người đồng tình với tầm nhìn của Zuckerberg. Những trò chơi thể dục trong thực tế ảo như Supernatural và Beat Saber chưa bao giờ đạt được quy mô đủ lớn để thực sự bùng nổ.

“Về cơ bản, họ đang dần khép lại toàn bộ thử nghiệm đó, vì họ nhận ra rằng để ép VR trở thành một nền tảng độc lập sẽ cần thêm nhiều năm nữa và nhiều thế hệ phần cứng nữa”, Eric Seufert, một nhà phân tích di động độc lập nhận xét.

Meta không phải công ty duy nhất gặp khó. Với phong cách hào nhoáng đặc trưng, Apple đã ra mắt kính Apple Vision Pro vào năm 2024, một kỳ quan công nghệ trong lĩnh vực thực tế ảo, nhưng có giá tương đương khoản trả góp thế chấp nhà trung bình hàng tháng ở San Francisco. Với nhiều người, việc bỏ ra số tiền lớn như vậy, chính xác là 3.500 USD là điều không thể chấp nhận.

Các lãnh đạo Meta vẫn khẳng định metaverse chưa chết, chỉ là thị hiếu của người dùng đã thay đổi. Nhưng giọng điệu trong các thông điệp của công ty về metaverse đã trở nên khiêm tốn hơn một cách rất rõ ràng.

“Đôi khi, chúng tôi làm rất tốt”, Samantha Ryan, Phó chủ tịch phụ trách nội dung tại bộ phận Reality Labs của Meta viết trong bài blog tháng trước. “Một vài lúc khác, chúng tôi làm sai. Và khi điều đó xảy ra, chúng tôi nhìn vào dữ liệu, tiếp nhận phản hồi, đưa ra những điều chỉnh dứt khoát trong chiến lược kinh doanh và tiếp tục xây dựng”.

Theo: NYTimes