Bác sĩ lý giải vì sao ngủ ngày vẫn không thể bù lại thời gian thức đêm?

Tiến sĩ – bác sĩ chuyên khoa 2 Kiều Xuân Thy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3 cho biết, thức đêm dường như đã trở thành một thói quen phổ biến trong xã hội ngày nay. Nhiều người ngủ muộn, thậm chí thức gần như suốt đêm và ngủ bù vào ban ngày. Ban đầu, cơ thể có thể chưa biểu hiện rối loạn rõ rệt, nhưng theo thời gian, tình trạng mệt mỏi kéo dài, giảm tập trung, rối loạn giấc ngủ và suy giảm sức khỏe toàn thân dần xuất hiện. Nhất là trong những ngày cuối năm, công việc bận rộn, cường độ làm việc tăng cao cũng khiến cho giấc ngủ bị ảnh hưởng rất nhiều.

Việc nhận diện sớm và điều chỉnh kịp thời không chỉ giúp cải thiện giấc ngủ, mà còn là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài trong nhịp sống hiện đại.

Giấc ngủ trong mối liên hệ với âm dương

Y học cổ truyền xem con người là một chỉnh thể thống nhất, vận hành theo quy luật của tự nhiên. Ban ngày thuộc dương, ban đêm thuộc âm. Khi ban đêm đến, dương khí thu liễm vào trong, âm khí thịnh lên, cơ thể chuyển sang trạng thái tĩnh để tàng trữ và phục hồi. 

ẢNH: AI

“Giấc ngủ ban đêm vì vậy là điều kiện sinh lý cần thiết để dương khí quy âm, âm huyết được nuôi dưỡng, khí huyết điều hòa và thần chí an định. Khi con người thức vào ban đêm và ngủ vào ban ngày, trật tự này bị đảo lộn. Dương khí không được tiềm tàng đúng lúc, âm huyết không được nuôi dưỡng đầy đủ. Tình trạng này nếu kéo dài sẽ dẫn đến dương không quy âm, âm không tiềm dương, làm suy giảm khả năng tự điều chỉnh của cơ thể, từ đó phát sinh nhiều rối loạn mạn tính”, bác sĩ Xuân Thy phân tích.

Ảnh hưởng của thói quen ngủ ngày – thức đêm đến tạng phủ

Hoạt động ngủ – thức có mối liên hệ mật thiết với các tạng tâm, can, tỳ, thận. Khi nhịp sinh hoạt bị đảo lộn, chức năng của các tạng này lần lượt bị ảnh hưởng theo những cơ chế đặc thù.

Ảnh hưởng đến tâm: Tâm là tạng chủ thần minh, liên quan trực tiếp đến ý thức, tinh thần và hoạt động của giấc ngủ. Khi con người ngủ đúng thời điểm ban đêm, tâm thần được an định, huyết mạch điều hòa, thần chí có nơi nương tựa. Thức khuya kéo dài khiến cơ thể không bước vào trạng thái tĩnh cần thiết, tâm huyết dần hao tổn, thần không được nuôi dưỡng đầy đủ. Về lâm sàng, người bệnh thường xuất hiện hồi hộp, đánh trống ngực, dễ lo âu, tâm trạng bất ổn, khó ngủ hoặc ngủ không sâu, hay mộng mị. Đây là biểu hiện của tâm huyết bất túc và tâm thần bất an, thường gặp ở người có thói quen thức khuya kéo dài.

Ảnh hưởng đến can: Giấc ngủ ban đêm giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm chức năng tàng huyết của can. Thức khuya kéo dài khiến cơ thể không vào được trạng thái tĩnh, huyết không quy về can đầy đủ. Trên lâm sàng, người bệnh thường cáu gắt, dễ bực bội, hay thở dài, cảm giác tức ngực, kèm theo hoa mắt, chóng mặt, mỏi mắt, giấc ngủ không yên.

ẢNH MINH HỌA: AI

Ảnh hưởng đến tỳ: Nhịp sinh hoạt không điều độ, ăn uống thất thường do thức đêm làm tổn hại tỳ khí, khiến chức năng vận hóa suy giảm. Khi tỳ khí hư, khí huyết sinh hóa kém, cơ thể dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém, đầy bụng, rối loạn tiêu hóa.

Ảnh hưởng đến thận: Ban đêm là thời điểm quan trọng để bảo tồn và nuôi dưỡng thận tinh. Thức khuya kéo dài làm thận tinh hao tổn, đặc biệt là thận âm. Khi thận âm bất túc, âm không chế được dương, hư nhiệt nội sinh, càng làm giấc ngủ rối loạn nặng hơn. Người bệnh có thể xuất hiện lưng gối mỏi, tai ù, khô miệng, cảm giác nóng trong, suy giảm sinh lực và mệt mỏi khó hồi phục. Đây là những biểu hiện cho thấy tổn thương đã lan đến gốc rễ của cơ thể, khiến quá trình phục hồi trở nên chậm chạp.

“Dưỡng sinh giữ vai trò then chốt trong phòng ngừa và phục hồi. Thời điểm đi ngủ nên trước 23 giờ để thuận theo sự vận hành âm dương. Ban ngày cần vận động vừa phải để sinh dương khí, hạn chế ngủ bù kéo dài. Buổi tối nên giảm kích thích, giữ tâm lý ổn định, giúp cơ thể chuyển từ trạng thái động sang tĩnh một cách tự nhiên”, tiến sĩ – bác sĩ chuyên khoa 2 Kiều Xuân Thy khuyến cáo.