Bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy chỉ ra 3 con đường lây truyền virus Nipah, nhắc mọi người hiểu đúng để cảnh giác “không hoang mang”

Theo thông tin từ Bộ Y tế, từ ngày 27/12/2025 đến 27/1, Ấn Độ đã ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah, trong đó có 2 ca được xét nghiệm khẳng định, xảy ra tại một bệnh viện ở bang Tây Bengal. Đáng chú ý, trong số các trường hợp mắc bệnh có cả nhân viên y tế, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lây lan trong cộng đồng và cơ sở điều trị. Điều này khiến nhiều người lo ngại virus lây lan bùng phát thành dịch trong cộng đồng, nhất là vào thời điểm Tết đang cận kề. Bài viết dưới đây của PGS.TS.BS Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) sẽ cung cấp thông tin khoa học để người dân tránh hoang mang, chủ động phòng ngừa bệnh tốt hơn.

Virus Nipah nguy hiểm thế nào?

Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính. Bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây viêm não và/hoặc viêm phổi – suy hô hấp nặng, tỷ lệ tử vong có thể tới 75%, vì vậy cần được giám sát chặt, phát hiện sớm và kiểm soát lây nhiễm nghiêm ngặt.

Nipah lưu hành chủ yếu ở Nam Á và một phần châu Á. Ổ dịch lớn đầu tiên xảy ra tại Malaysia (1998–1999), liên quan chăn nuôi heo; từ năm 2001, bệnh được ghi nhận gần như hằng năm ở Bangladesh và từng đợt ở Ấn Độ. Nhiều ca bệnh được cho là khởi phát từ nguồn động vật, đặc biệt khi người dân ăn/uống thực phẩm hoặc đồ uống bị dơi làm nhiễm bẩn (như nhựa cây chà là tươi).

Virus Nipah có thể lây truyền qua những con đường nào?

Nipah có thể lây theo ba đường chính: 1) từ dơi sang người (quan trọng nhất) khi dơi thải virus qua nước bọt hoặc nước tiểu làm bẩn thực phẩm/đồ uống; 2) qua động vật trung gian, đặc biệt là heo, khi tiếp xúc gần với heo bệnh hoặc mô/dịch tiết trong chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ; 3) và từ người sang người, khi tiếp xúc gần với dịch tiết như nước bọt, đờm, dịch mũi họng. Bệnh không lây kiểu “bay xa” trong không khí, nhưng có thể lan thành cụm ca trong gia đình hoặc nơi chăm sóc nếu tiếp xúc gần mà không phòng hộ tốt.

Triệu chứng khi bị nhiễm virus Nipah

Nipah dễ bị bỏ sót vì trong vài ngày đầu triệu chứng có thể giống cảm cúm: sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau mỏi, đau họng, nôn ói; một số người có ho hoặc khó thở. Điểm nguy hiểm là bệnh có thể chuyển nhanh sang viêm não. Vì vậy nếu có yếu tố dịch tễ như vừa đi từ vùng đang có cảnh báo hoặc tiếp xúc gần người bệnh nặng chưa rõ nguyên nhân, cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu “đèn đỏ” gồm lơ mơ bất thường, ngủ gà, lú lẫn, nói không rõ, co giật hoặc rối loạn ý thức tăng nhanh. Khi có các dấu hiệu này, người bệnh cần được đưa đi khám ngay tại cơ sở y tế có khả năng hồi sức.

Cách điều trị virus Nipah

Hiện chưa có thuốc đặc trị hay vắc xin Nipah dùng rộng rãi cho cộng đồng. Điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ và hồi sức: hỗ trợ hô hấp khi khó thở/suy hô hấp, kiểm soát co giật, chăm sóc viêm não, bù nước–điện giải, điều trị biến chứng và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện. Vì vậy, với Nipah, phát hiện sớm và chuyển tuyến phù hợp có ý nghĩa rất lớn.

Những cách đơn giản giúp bạn chủ động phòng ngừa virus Nipah

Hiện Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah, nhưng trong bối cảnh đi lại quốc tế, nguy cơ chủ yếu là các ca “nhập cảnh” từ vùng đang có dịch hoặc cảnh báo.

Người dân không cần hoang mang, nhưng nên cảnh giác đúng cách: Rửa sạch và ưu tiên gọt vỏ trái cây, không ăn trái cây có dấu bị động vật cắn; hạn chế dùng đồ uống/sản phẩm tươi sống không bảo đảm vệ sinh và tránh tiếp xúc gần với dơi hay động vật ốm/chết bất thường. Nếu trong nhà có người sốt kèm ho/khó thở hoặc có dấu lơ mơ, người chăm sóc nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần, rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào đờm dãi/đồ bẩn, không dùng chung vật dụng dễ dính nước bọt/đờm, hạn chế tụ tập thăm bệnh trong phòng kín và đưa người bệnh đi khám sớm. Khi đến cơ sở y tế, cần chủ động khai báo việc đi lại hoặc tiếp xúc gần đây để được phân luồng và hướng dẫn phòng lây phù hợp.