GS.TS Lê Ngọc Thành: “Chữa bệnh không chỉ bằng thuốc và dao mổ”

Năm 2025 ghi nhận nhiều vụ việc người nhà người bệnh hành hung nhân viên y tế tại một số cơ sở khám, chữa bệnh. Những sự cố này được nhìn nhận không chỉ xuất phát từ một phía, mà còn liên quan đến cách ứng xử và giao tiếp giữa nhân viên y tế với người bệnh và gia đình.

Đưa giao tiếp trở thành thương hiệu bệnh viện

Nhằm góp phần nâng cao nhận thức về y đức và kỹ năng giao tiếp trong môi trường bệnh viện, sáng 1/2, GS.TS Lê Ngọc Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), đã có buổi trao đổi với cán bộ, nhân viên Bệnh viện Đại học Y Dược tại cơ sở Linh Đàm về chủ đề “Giao tiếp, ứng xử và một số vấn đề y đức trong y tế”.

Tại buổi chia sẻ, GS.TS Lê Ngọc Thành không đi sâu vào những ca mổ phức tạp hay thành tựu kỹ thuật, mà dành phần lớn thời gian nói về một “liều thuốc” đặc biệt: giao tiếp. Theo ông, đó không chỉ là kỹ năng mềm, mà là nền tảng của y đức, là sợi dây kết nối giữa tri thức khoa học và lòng nhân ái trong môi trường bệnh viện.

Giáo sư nhấn mạnh, văn hóa giao tiếp không thể học vội trong một khóa đào tạo hay một buổi tập huấn ngắn hạn. Nó được hình thành từ gia đình, từ cách mỗi người ứng xử với cha mẹ, anh em, rồi mới mở rộng ra xã hội và môi trường nghề nghiệp.

“Có học hàm, học vị cao chưa chắc đã đồng nghĩa với có văn hóa ứng xử tốt”, ông nói. Với ngành y, nơi mỗi lời nói, cử chỉ đều có thể tác động trực tiếp đến tâm lý và niềm tin của người bệnh, khoảng cách giữa “giỏi chuyên môn” và “được người bệnh tin yêu” đôi khi chỉ là một nụ cười hay một câu giải thích dễ hiểu.

Theo GS.TS Lê Ngọc Thành, giao tiếp trong y tế bao gồm cả lời nói và ngôn ngữ không lời. Lời nói chịu ảnh hưởng bởi tuổi tác, giới tính, trình độ văn hóa và nghề nghiệp của người nghe; trong khi ngôn ngữ không lời thể hiện qua ánh mắt, nét mặt, cử chỉ, dáng đi, điệu bộ. Một bác sĩ có thể nói đúng về chuyên môn, nhưng nếu giọng điệu khô cứng, khuôn mặt căng thẳng, người bệnh vẫn có thể cảm thấy bị xa cách, thậm chí tổn thương.

GS.TS Lê Ngọc Thành ví việc đi khám bệnh giống như bước vào một “không gian dịch vụ đặc biệt”, nơi người bệnh mang theo nỗi lo, sự sợ hãi và cả kỳ vọng. Trong bối cảnh ấy, cách chào hỏi của bảo vệ ở cổng, thái độ của nhân viên tiếp đón, lời giải thích của điều dưỡng hay bác sĩ đều góp phần tạo nên “thương hiệu” của bệnh viện trong mắt người bệnh.

Từ góc nhìn quản lý, GS.TS Lê Ngọc Thành khẳng định giao tiếp tốt không chỉ nâng cao chất lượng điều trị mà còn xây dựng uy tín và sự phát triển bền vững của bệnh viện. Một lời hướng dẫn rõ ràng có thể giúp người bệnh bớt hoang mang; một cách giải thích minh bạch trước khi làm thủ thuật có thể tạo niềm tin và sự hợp tác. Ngược lại, chỉ một trải nghiệm tiêu cực bị quát mắng, bị bỏ rơi hay không được giải thích thỏa đáng cũng có thể khiến người bệnh quay lưng và lan truyền những câu chuyện không hay.

Trong thực tế, ông cho rằng dư luận xã hội thường có xu hướng đứng về phía người bệnh. Vì vậy, mỗi hành vi thiếu chuẩn mực của nhân viên y tế không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân, mà còn tác động đến hình ảnh chung của cả cơ sở y tế và của ngành.

GS.TS Lê Ngọc Thành khẳng định, y đức không chỉ nằm ở bàn tay của bác sĩ trong phòng mổ, mà hiện diện ở mọi mắt xích của bệnh viện. Từ bảo vệ, nhân viên vệ sinh, lái xe, điều dưỡng, hộ lý đến cán bộ hành chính tất cả đều góp phần tạo nên trải nghiệm của người bệnh. “Người bệnh có thể không nhớ tên bác sĩ đã mổ cho mình, nhưng họ nhớ rất rõ người đã quát họ ở cổng hay người đã tận tình chỉ đường lên phòng khám”, GS.TS Lê Ngọc Thành chia sẻ.

Với sinh viên y khoa, GS.TS Lê Ngọc Thành nhấn mạnh việc hình thành nền tảng giao tiếp và thái độ nghề nghiệp ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Thực tập lâm sàng không chỉ để học kỹ thuật, mà còn để học cách lắng nghe, giải thích và đồng cảm với người bệnh. Nếu sinh viên chỉ được dạy về chuyên môn mà thiếu rèn luyện về ứng xử, họ có thể trở thành những bác sĩ giỏi tay nghề nhưng nghèo nàn về lòng trắc ẩn, điều mà xã hội không mong muốn ở người khoác áo blouse trắng.

Những điều cần tránh trong y đức

Trong buổi chia sẻ, GS.TS Lê Ngọc Thành cũng liệt kê nhiều thời điểm nhạy cảm đòi hỏi kỹ năng giao tiếp đặc biệt: khi đón tiếp người bệnh, khi người bệnh hoặc gia đình vi phạm nội quy, trước phẫu thuật, khi chuyển viện, khi thông báo tin xấu, hay khi đối mặt với trường hợp tiên lượng nặng, thậm chí tử vong. Ở những khoảnh khắc ấy, một câu nói thiếu cân nhắc có thể gây tổn thương sâu sắc, trong khi một lời chia sẻ chân thành có thể giúp người bệnh và gia đình vững vàng hơn.

Thẳng thắn chỉ ra những “lằn ranh đỏ” trong giao tiếp y tế, GS.TS Lê Ngọc Thành cho rằng không được thiếu tôn trọng người bệnh, không vô cảm, không thiếu trách nhiệm, không chạy theo lợi nhuận, không cứng nhắc và không tự cho mình là giỏi. Theo ông, tri thức khoa học nếu không đi cùng lòng nhân ái sẽ khó tạo ra giá trị bền vững.

GS.TS Lê Ngọc Thành nhắc lại câu nói quen thuộc trong dân gian: “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”, và câu châm ngôn của ngành y: “Thầy thuốc phải như mẹ hiền”. Đó không phải là những khẩu hiệu mang tính hình thức, mà là chuẩn mực đạo đức cần được thực hành mỗi ngày.

Mall) Loa Kiểm Âm Bluetooth EDIFIER MR3/MR5 I Công Suất 36W | Bluetooth 5.4 |

Trong bối cảnh y tế hiện đại, nơi kỹ thuật ngày càng phát triển, GS.TS Lê Ngọc Thành cho rằng giao tiếp lại càng trở nên quan trọng. Người bệnh có thể không hiểu hết những thuật ngữ chuyên môn, nhưng họ luôn cảm nhận được sự tôn trọng và chân thành. “Chúng ta không chỉ chữa bệnh bằng thuốc và dao mổ, mà còn chữa bằng thái độ và lời nói”, ông nhấn mạnh.