Căng thẳng Mỹ – Iran leo thang sau đàm phán thất bại, quốc tế kêu gọi kiềm chế
Diễn biến này không chỉ đẩy hai bên vào thế đối đầu trực diện mà còn làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung và tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 13/4 cho biết Iran muốn đạt được một thỏa thuận, nhưng khẳng định Washington sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
“Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Nếu họ không đồng ý, sẽ không có thỏa thuận nào cả”, ông Trump tuyên bố.
Động thái này đánh dấu bước leo thang đáng kể khi Mỹ triển khai các biện pháp kiểm soát hàng hải tại khu vực. Một số tàu đã phải quay đầu ngay sau khi lệnh phong tỏa có hiệu lực. Giá dầu thế giới tăng vọt, vượt mốc 100 USD/thùng. Trong khi đó, khoảng 1.600 tàu và 20.000 thủy thủ được cho là đang mắc kẹt trong khu vực do gián đoạn vận tải.
Về phía Iran, chính quyền và quân đội nước này phản ứng gay gắt, coi kế hoạch của Mỹ là “hành vi vi phạm luật pháp quốc tế”. Iran cảnh báo sẽ đáp trả nếu lợi ích bị đe dọa, trong khi tại thủ đô Tehran, nhiều cuộc biểu tình đã diễn ra nhằm thể hiện sự ủng hộ chính phủ.
Giới phân tích cảnh báo việc phong tỏa eo biển Hormuz có thể làm trầm trọng thêm khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Ông Mohammad Ghaderi – một nhà phân tích chính trị Iran nhận định: “Việc bao vây eo biển Hormuz chỉ làm phát sinh thêm vấn đề. Điều này gây áp lực lên Iran, nhưng không giải quyết được vấn đề của Mỹ. Điều đó có nghĩa là giá năng lượng sẽ tiếp tục leo thang”.
Trước diễn biến leo thang, cộng đồng quốc tế đồng loạt kêu gọi kiềm chế và thúc đẩy đối thoại. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov nhấn mạnh không có giải pháp quân sự, trong khi Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cảnh báo lệnh ngừng bắn hiện nay “rất mong manh”.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres kêu gọi các bên tiếp tục đàm phán và tôn trọng lệnh ngừng bắn.Dẫn lời Tổng thư ký Antonio Guterres tại họp báo, Người phát ngôn của Liên hợp quốc Stephane Dujarric nêu rõ:
“Sau nhiều tuần tàn phá và đau khổ, rõ ràng là không có giải pháp quân sự nào cho cuộc xung đột hiện tại ở Trung Đông. Mặc dù không đạt được thỏa thuận nào tại các cuộc đàm phán giữa Mỹvà Iran tại Islamabad, nhưng chính các cuộc thảo luận đã nhấn mạnh tính nghiêm túc trong sự tham gia của họ và là một bước tích cực và có ý nghĩa hướng tới việc nối lại đối thoại. Do những khác biệt sâu sắc, một thỏa thuận không thể đạt được trong một sớm một chiều và Tổng thư ký kêu gọi các cuộc đàm phán tiếp tục một cách mang tính xây dựng để đạt được thỏa thuận. Đồng thời, lệnh ngừng bắn phải được tôn trọng tuyệt đối và mọi hành vi vi phạm phải bị xử lý”.
Tại châu Âu, Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết Anh và Pháp sẽ thúc đẩy một sáng kiến đa quốc gia nhằm khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.
“Chúng tôi đang tập trung nỗ lực vào việc mở hoàn toàn eo biển Hormuz vì những thiệt hại mà nó gây ra cho nền kinh tế trên toàn thế giới, bao gồm cả nền kinh tế của chúng ta. Đó là lý do tại sao chúng tôi đã làm việc với các quốc gia khác ở nhiều cấp độ khác nhau, và chúng tôi sẽ tập hợp họ lại trong một hội nghị thượng đỉnh vào cuối tuần này. Và chúng tôi, Anh, sẽ không tham gia vào lệnh phong tỏa mà Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố”.
Giới phân tích nhận định, việc Mỹ triển khai phong tỏa trong khi Iran đe dọa đáp trả đang đẩy khu vực vào vòng xoáy đối đầu mới. Trong bối cảnh eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu ngày càng hiện hữu.
