Đi sau thế giới 40 năm, ghép tạng Việt Nam bứt phá với những ‘phép màu tái sinh’

Những ‘phép màu tái sinh’

Ca hiến – ghép tạng đặc biệt mới đây diễn ra vào đêm mùng 6 Tết Bính Ngọ (tức 22/2/2026). Một thanh niên vỡ dị dạng mạch máu não rơi vào tình trạng chết não, gia đình của anh nén đau thương, đồng ý hiến đa tạng cứu người. Ngay lập tức, hệ thống điều phối quốc gia được kích hoạt, truy cập danh sách chờ ghép để tìm người nhận phù hợp. Chỉ trong vài giờ, các ê-kíp từ TP.HCM và nhiều bệnh viện khác có mặt tại Bệnh viện Bạch Mai để thực hiện lấy – ghép tạng.

Quả tim được vận chuyển khẩn cấp vào TP.HCM. Sau 6 giờ rời Hà Nội, trái tim đập trở lại trong lồng ngực bệnh nhi 11 tuổi. Cùng đêm đó, hàng trăm y bác sĩ thuộc 7 bệnh viện làm việc xuyên đêm.

Kỳ tích đến khi sáng hôm sau, 8 cuộc đời được hồi sinh. Trong đó một người đàn ông 64 tuổi mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính được ghép phổi, có thể hít thở nhẹ nhõm; lá gan được chia làm hai, cứu sống bé 23 tháng tuổi và một bệnh nhân xơ gan mất bù do viêm gan C chờ đợi hơn một năm.

Trước đó, đầu năm 2020, y học Việt Nam cũng ghi dấu một cột mốc đặc biệt khi Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thực hiện thành công ca ghép chi thể đầu tiên tại Đông Nam Á, đồng thời là ca ghép chi thể từ người cho sống đầu tiên trên thế giới.

Bệnh nhân P.V.V từng bị tai nạn lao động năm 2016, khiến bàn tay trái dập nát hoàn toàn, mất 1/3 dưới cẳng tay. Sự mất mát ấy không chỉ là tổn thương cơ thể mà còn để lại khoảng trống lớn trong sinh hoạt và tâm lý.

Cơ hội đến vào đầu năm 2020, khi một bệnh nhân khác nhập viện trong tình trạng tổn thương nghiêm trọng cánh tay trái do tai nạn máy móc. Dù trải qua nhiều lần phẫu thuật, tình trạng hoại tử và nhiễm trùng buộc các bác sĩ phải chỉ định cắt cụt chi thể để bảo toàn tính mạng. Tuy nhiên, phần từ 1/3 dưới cẳng tay đến bàn tay vẫn còn nguyên vẹn và có thể sử dụng.

Từ nhận định chuyên môn ấy, một ý tưởng táo bạo được bác sĩ 108 đưa ra: ghép phần chi thể này cho bệnh nhân P.V.V. Sau khi được tư vấn kỹ lưỡng, bệnh nhân và gia đình đồng ý hiến tặng phần chi thể – quyết định mang ý nghĩa vượt lên trên nỗi đau cá nhân.

Ca phẫu thuật kéo dài 8 tiếng, với hàng chục bác sĩ tham gia, thực hiện nối ghép phức tạp từ xương, cơ, mạch máu đến thần kinh. Sau ghép, các cấu trúc giải phẫu dần hồi phục, cánh tay có thể cầm nắm những vật dụng đơn giản. Những chuyển động đầu tiên, dù nhỏ bé, lại mang ý nghĩa to lớn, đánh dấu sự trở lại của một phần cuộc sống từng mất đi.

Không chỉ mang lại hy vọng cho một cá nhân, ca ghép ấy còn mở ra hướng đi mới cho lĩnh vực ghép chi thể nói riêng và ghép tạng nói chung tại Việt Nam, khẳng định năng lực làm chủ những kỹ thuật y khoa đỉnh cao.

Biến giấc mơ thành niềm tự hào

Ghép tạng được xem là một trong 10 thành tựu y học vĩ đại nhất của nhân loại trong thế kỷ 20. Với nhiều bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối, đây là cơ hội sống duy nhất khi các phương pháp điều trị khác không còn hiệu quả.

PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai từng chia sẻ khi thế giới thực hiện ca ghép thận đầu tiên vào năm 1954, tiếp đó là ghép gan năm 1963 và ghép tim năm 1967. Việt Nam khi ấy vẫn đang trong giai đoạn thiếu thốn về cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực. Ghép tạng từng là một giấc mơ xa vời đối với y học trong nước và với người bệnh.

Với quyết tâm không bỏ lại phía sau, nhiều thế hệ bác sĩ được cử đi đào tạo ở nước ngoài, chuẩn bị nền tảng cho lĩnh vực còn rất mới mẻ này. Sự chuẩn bị âm thầm nhưng bền bỉ ấy ấy tạo nên bước ngoặt vào năm 1992, ca ghép thận đầu tiên được thực hiện thành công, mở ra một chương mới cho y học Việt Nam.

Từ cột mốc đó đến nay, Việt Nam thực hiện khoảng 10.600 ca ghép tạng tại 31 bệnh viện trên cả nước. Số lượng này đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về ghép tạng.

Đáng chú ý, theo Phó giáo sư Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, trong suốt 30 năm đầu (1992 – 2021), hoạt động hiến – ghép tạng của Việt Nam chưa thực sự nổi bật trên trường quốc tế. Nhưng từ năm 2022, Việt Nam xuất hiện trên bản đồ ghép tạng thế giới, đánh dấu bước chuyển mình rõ rệt.

Giai đoạn 2022 – 2025 chứng kiến sự bứt tốc mạnh mẽ với hơn 1.000 ca ghép mỗi năm. Riêng năm 2025 đạt hơn 1.300 ca – mức cao nhất từ trước đến nay. Không chỉ tăng về số lượng, chất lượng chuyên môn cũng được nâng tầm rõ rệt.

Hiện Việt Nam làm chủ kỹ thuật ghép đủ 6 loại tạng: thận, gan, tim, phổi, tụy và ruột. Trong đó, ghép thận chiếm tỷ lệ lớn nhất với gần 9.000 ca; ghép gan hơn 750 ca; ghép tim trên 120 ca. Các ca ghép phổi và ghép đa tạng phức hợp ngày càng gia tăng, đòi hỏi trình độ chuyên môn và khả năng phối hợp ở mức rất cao.

Điện Thoại Di Động Honor X6c 6GB + 128GB/256GB - Pin 5300mAh NFC - Camer

Riêng lĩnh vực ghép gan, nhiều kỹ thuật khó đã được triển khai thành công như ghép cho trẻ dưới 1 tuổi, ghép không cùng nhóm máu, ghép trong suy gan cấp, hay kỹ thuật chia gan để cứu cùng lúc nhiều bệnh nhân. Năm 2025, Việt Nam tiếp tục ghi dấu ấn khi lần đầu tiên thực hiện thành công ca ghép đồng thời tim – phổi.

Các chỉ số chuyên môn cho thấy kết quả điều trị đạt mức tương đương nhiều trung tâm ghép tạng hàng đầu khu vực. Tỷ lệ sống sau ghép đạt 90 – 95% với ghép thận, 80 – 90% với ghép gan và 85 – 90% với ghép tim. Nhiều bệnh nhân sau ghép có thể trở lại cuộc sống bình thường, thậm chí lập gia đình, sinh con. Có những trường hợp duy trì tạng ghép ổn định suốt 25 – 30 năm.

Theo PGS.TS Đồng Văn Hệ, vượt lên trên những con số, giá trị lớn nhất của ghép tạng chính là ý nghĩa nhân văn. Đó là sự tiếp nối sự sống từ một mất mát, là hành trình biến nỗi đau thành hy vọng. Mỗi ca ghép thành công không chỉ là thành tựu khoa học, mà còn là minh chứng cho trí tuệ, bản lĩnh và lòng nhân ái của những người thầy thuốc.

Từ một quốc gia “đi sau”, ghép tạng Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế bằng chính những “phép màu tái sinh” được tạo nên mỗi ngày.