Sốt xuất huyết do virus Hanta: Nguy cơ phải đối mặt​

Sốt xuất huyết do virus Hanta còn gọi là sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật nhiễm virus (chủ yếu là loài gặm nhấm) sang người. Bệnh có thể gây tổn thương mạch máu, suy giảm chức năng thận và ảnh hưởng nhiều cơ quan trong cơ thể nếu không được phát hiện điều trị kịp thời.

Sốt xuất huyết do virus Hanta có nguy hiểm không?

Sốt xuất huyết do virus Hanta rất nguy hiểm. Các chủng virus thuộc chi Hantavirus, họ Bunyaviridae nhắm trực tiếp vào hệ thống nội mô mạch máu và tế bào biểu mô thận gây rối loạn đông máu, tụt huyết áp, xuất huyết và suy thận cấp với mức độ từ nhẹ đến nặng. Khác với sốt xuất huyết Dengue (lây qua muỗi vằn) chủ yếu gây hạ tiểu cầu và thoát huyết tương.

Mức độ nguy hiểm của HFRS phụ thuộc vào chủng virus gây bệnh. Theo CDC Hoa Kỳ, tỷ lệ tử vong của sốt xuất huyết kèm hội chứng thận dao động từ dưới 1% đến khoảng 15%. Trong đó, các chủng như Hantaan virus hoặc Dobrava belgrade virus có thể gây bệnh nặng với nguy cơ sốc và suy đa cơ quan cao hơn. Riêng chủng Puumala virus chủ yếu gây bệnh ở mức độ nhẹ đến trung bình, ít nguy cơ so với khác chủng khác. (1)

Ngoài ra, WHO cũng cảnh báo một số thể bệnh do virus Hanta có thể diễn tiến rất nhanh và nguy hiểm. Các triệu chứng ban đầu thường giống cúm hoặc sốt virus thông thường như sốt cao, đau đầu, đau cơ, buồn nôn nên dễ bị nhầm lẫn, làm chậm thời gian chẩn đoán và điều trị.

Vì sao virus Hanta lại gây ra sốt xuất huyết kèm suy thận?

Cơ chế bệnh sinh của Hantavirus là một chuỗi phản ứng dây chuyền phức tạp, sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus kích hoạt phản ứng viêm mạnh, làm rối loạn đông máu, tăng tính thấm thành mạch và gây tổn thương vi mạch tại nhiều cơ quan, đặc biệt là thận dẫn đến tình trạng sốt xuất huyết kèm suy thận.

• Hantavirus gây rối loạn chức năng tế bào nội mô, làm tăng tính thấm thành mạch: Hantavirus có khả năng xâm nhập và gây tổn thương các tế bào nội mô lót bên trong thành mạch máu. Khi lớp nội mô bị phá vỡ, dịch và protein trong máu thoát ra ngoài lòng mạch gây phù nề, tụt huyết áp và xuất huyết. Đây được xem là cơ chế trung tâm gây nên các biểu hiện nặng của HFRS.
• Rối loạn đông máu: Virus Hanta có thể kích hoạt phản ứng viêm và làm rối loạn cơ chế đông máu – cầm máu. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng giảm tiểu cầu, chấm xuất huyết dưới da hoặc chảy máu nhiều ở nhiều cơ quan.
• Ảnh hưởng trực tiếp lên thận: Thận là một trong những cơ quan chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất trong HFRS. Virus cùng phản ứng miễn dịch quá mức có thể gây viêm và phù nề mô thận, làm giảm khả năng lọc máu và đào thải chất độc. (2)
• Tổn thương vi mạch thận: Các mao mạch nhỏ trong cầu thận có thể bị tổn thương do phản ứng viêm và tình trạng tăng tính thấm thành mạch. Điều này khiến protein và hồng cầu rò rỉ vào nước tiểu, đồng thời làm suy giảm chức năng lọc của thận.
• Giảm thể tích tuần hoàn: Khi dịch thoát khỏi lòng mạch quá nhiều, thể tích máu lưu thông trong cơ thể giảm xuống. Tình trạng này làm giảm lượng máu đến thận, khiến thận bị thiếu oxy và tăng nguy cơ suy thận cấp.
• Tăng tính thấm thành mạch máu: Đặc trưng quan trọng của bệnh do hantavirus là hiện tượng tăng tính thấm thành mạch. Đây là cơ chế chính gây tụt huyết áp, phù nề cô đặc máu và tổn thương đa cơ quan ở người bệnh nặng.

Dấu hiệu đặc trưng của bệnh

Dấu hiệu của sốt xuất huyết do virus Hanta thường không xuất hiện ngay lập tức mà khởi phát sau khoảng 1 đến 2 tuần tiếp xúc với nguồn bệnh (có thể kéo dài đến 8 tuần). Các triệu chứng tiến triển qua từng giai đoạn rõ rệt, phản ánh sự tấn công của virus vào hệ tuần hoàn và thận.

1. Pha sốt

Đây là giai đoạn khởi phát thường kéo dài 3-7 ngày. Người bệnh thường sốt cao đột ngột kèm rét run, nhức đầu, đau lưng, buồn nôn và đau bụng, đỏ mặt hoặc đỏ kết mạc. Dấu hiệu đỏ bừng mặt, cổ và ngực (trông giống như bị cháy nắng). Đây là kết quả của việc giãn các mao mạch nhỏ dưới da. Các triệu chứng ban đầu khá giống cúm hoặc sốt virus thông thường nên dễ bị nhầm lẫn.

Điện Thoại Di Động Honor X6c 6GB + 128GB/256GB - Pin 5300mAh NFC - Camer

2. Hạ huyết áp

Xảy ra ngay sau pha sốt, thường kéo dài 1-3 ngày, tụt huyết áp xảy ra ở khoảng 11% đến 40% số bệnh nhân bị sốt, kèm theo sốc ở khoảng một phần ba số bệnh nhân. Do hiện tượng thoát huyết tương qua thành mạch thể tích máu lưu thông sụt giảm khiến huyết áp tụt nhanh. Bệnh nhân mệt mỏi cực độ, lờ đờ, có thể xuất hiện tình trạng buồn nôn và nôn. Một số trường hợp có thể diễn tiến thành sốc nặng nếu không được điều trị kịp thời.

3. Thiếu niệu

Giai đoạn này kéo dài 2-6 ngày. Đây là dấu hiệu trực tiếp của tình trạng suy thận cấp. Lượng nước tiểu giảm xuống dưới 400ml/ngày hoặc thậm chí không có nước tiểu (thiểu niệu hoặc vô niệu). Hiện tượng phù nề do thận không thể lọc nước, dịch tích tụ gây phù mặt, phù chân hoặc nghiêm trọng hơn là phù phổi cấp.

4. Đa niệu

Sau giai đoạn thiểu niệu, người bệnh có thể bước sang pha đa niệu với lượng nước tiểu tăng nhiều bất thường. Giai đoạn này có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần và làm tăng nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải nếu không được theo dõi sát. Sau pha thiểu niệu, người bệnh có thể bước sang pha đa niệu, lượng nước tiểu tăng nhiều, làm tăng nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải,  có thể gây ngưng tim nếu không được theo dõi sát.

5. Hồi phục

Nếu được điều trị và hỗ trợ kịp thời, người bệnh sẽ bước vào giai đoạn hồi phục sau pha đa niệu. chức năng thận và huyết áp của người bệnh thường cải thiện dần trong giai đoạn này, tuy nhiên quá trình hồi phục hoàn toàn có thể kéo dài nhiều tuần đến vài tháng tùy mức độ tổn thương trước đó.

Một số trường hợp nặng cần tiếp tục theo dõi chức năng thận, điện giải và huyết áp sau xuất viện để phát hiện sớm biến chứng kéo dài hoặc suy giảm chức năng thận tồn lưu.

Có cần lo ngại bệnh này tại Việt Nam không?

Theo thông tin cập nhật từ Bộ Y tế Việt Nam, tính đến ngày 9/5/2026, Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh do virus Hanta trên người, Tuy nhiên, cơ quan y tế vẫn đưa ra khuyến cáo người dân không nên chủ quan vi virus hanta có thể gây bệnh nặng, thậm chí tử vong, đặc biệt trong bối cảnh chuột và các loài gặm nhấm vẫn phổ biến tại nhiều khu vực sinh sống.

Dù chưa ghi nhận ca mắc tại Việt Nam, nguy cơ vẫn hiện hữu do điều kiện khí hậu nhiệt đới, môi trường có nhiều chuột tiếp xúc với nguồn lây trong kho thực phẩm, khu vực chăn nuôi hoặc vệ sinh kém. Vì vậy, ngành y tế khuyến cáo người dân nên chủ động kiểm soát chuột, vệ sinh môi trường sống và sử dụng các phương tiện bảo hộ khi dọn dẹp những nơi có dấu vết của chuột.

Chẩn đoán

Chẩn đoán sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) do virus Hanta dựa trên triệu chứng lâm sàng, yếu tố dịch tễ và các xét nghiệm đặc hiệu. Trong đó:

• Xét nghiệm máu toàn phần: Kiểm tra số lượng tiểu cầu (giảm), bạch cầu (tăng), và các chỉ số chức năng thận như Creatinine, Ure (tăng cao).
• xét nghiệm miễn dịch hấp thụ liên kết enzyme (ELISA) được sử dụng phổ biến để phát hiện kháng thể IgM, giúp chẩn đoán tình trạng nhiễm Hantavirus cấp tính. Phương pháp này được áp dụng trong chẩn đoán cả hội chứng phổi do Hantavirus (HPS) và sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS).
• RT-PCR: Phát hiện trực tiếp vật liệu di truyền (ARN) của virus trong máu hoặc mô ở giai đoạn sớm khi cơ thể chưa kịp tạo ra kháng thể.

Ngoài các xét nghiệm đặc hiệu, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khác nhằm đánh giá mức độ tổn thương cơ quan và theo dõi tiến triển bệnh.

Mua Hàng với Shopee

Hướng điều trị và phòng ngừa

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) do virus Hanta, việc điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ và theo dõi sát để hạn chế biến chứng nặng và ngăn ngừa biến chứng tử vong.

1. Cách điều trị sốt xuất huyết do virus Hanta

Phác đồ điều trị sốt xuất huyết do virus Hanta tập trung hoàn toàn vào điều trị hỗ trợ và hồi sức tích cực, thay đổi linh hoạt theo từng giai đoạn của bệnh:

• Duy trì thăng bằng dịch và điện giải: Đây là ưu tiên hàng đầu. Bác sĩ phải điều chỉnh lượng dịch truyền cực kỳ khắt khe khi bệnh nhân bị hạ huyết áp nhưng lại phải hạn chế dịch tối đa khi bước vào pha suy thận (thiểu niệu) để tránh phù phổi.
• Kiểm soát huyết áp: Sử dụng các thuốc vận mạch để duy trì huyết áp ổn định, đảm bảo tưới máu cho các cơ quan quan trọng trong giai đoạn sốc.
• Lọc máu cấp cứu (Hemodialysis): Đây là biện pháp “cứu cánh” khi bệnh nhân bị suy thận cấp nặng, giúp loại bỏ các chất độc chuyển hóa và dịch dư thừa mà thận không thể bài tiết.
• Hỗ trợ hô hấp: Cung cấp oxy hoặc hỗ trợ thở máy nếu bệnh nhân xuất hiện biến chứng phù phổi cấp hoặc suy giảm chức năng hô hấp.

Thuốc kháng virus Ribavirin từng được nghiên cứu và có thể được cân nhắc trong một số trường hợp HFRS, nhưng chưa phải thuốc điều trị đặc hiệu được áp dụng thống nhất, điều trị chủ yếu vẫn là hỗ trợ và hồi sức.

2. Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa

Vì không có vaccine phòng ngừa cho mọi chủng virus Hanta, chiến lược phòng bệnh hiệu quả nhất là kiểm soát vật chủ trung gian (chuột) và vệ sinh môi trường sống.

• Kiểm soát loài gặm nhấm: Sử dụng bẫy, keo dính hoặc thuốc diệt chuột để loại bỏ chúng khỏi không gian sống. Đậy kín thùng rác và không để thức ăn thừa thu hút chuột vào nhà.
• Vệ sinh môi trường: Khi dọn dẹp kho bãi hoặc nơi có dấu vết của chuột, tuyệt đối không quét khô. Hãy dùng dung dịch khử khuẩn (như Javel hoặc Cloramin B) xịt ướt bề mặt trước khi lau dọn để tránh virus bốc lên thành bụi khí dung lây qua đường hô hấp.
• Bảo vệ cá nhân: Đeo khẩu trang (tốt nhất là N95) và găng tay khi phải xử lý rác thải hoặc dọn dẹp những khu vực cũ nát, ẩm thấp nghi ngờ có chuột cư ngụ.
• Bảo quản thực phẩm: Ăn chín, uống sôi. Luôn bảo quản thực phẩm trong các hộp kín có nắp đậy chắc chắn để ngăn chuột tiếp xúc.

Việc nhận biết đúng và sớm triệu chứng sốt xuất huyết do virus Hanta, chủ động phòng tránh tiếp xúc với nguồn lây từ động vật gặm nhấm và giữ gìn vệ sinh môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám và can thiệp phù hợp, hạn chế biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến sức khỏe.