Bỏ thi lớp 10: Giảm áp lực nhưng làm sao để vẫn công bằng?

Có nên chấm dứt “cuộc đua” vào lớp 10?

Thông tin TP.HCM dự kiến mở rộng hình thức xét tuyển vào lớp 10 tại một số địa bàn, thay vì chỉ thi tuyển như hiện nay, đang làm nóng trở lại cuộc tranh luận về việc có nên tiến tới bỏ kỳ thi lớp 10 công lập.

Câu chuyện đặc biệt thu hút sự quan tâm tại Hà Nội – nơi mỗi mùa tuyển sinh lớp 10 đều được ví như một “cuộc đua căng thẳng” của học sinh và phụ huynh. Với nhiều gia đình, đây thậm chí là kỳ thi áp lực nhất suốt 12 năm học, khi học sinh phải chạy đua học thêm trong nhiều năm nhưng cơ hội vào trường công lập vẫn khá hạn chế.

Theo thống kê của ngành giáo dục, hiện tỷ lệ học sinh được vào lớp 10 công lập tại Hà Nội mới khoảng 55%, trong khi TP.HCM đã vượt 80%. Sự chênh lệch này cũng tạo ra hai cách tiếp cận khác nhau: một bên vẫn buộc phải duy trì kỳ thi để sàng lọc, bên còn lại bắt đầu tính đến lộ trình giảm dần áp lực tuyển sinh.

TS Lê Viết Khuyến,nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng cần nhìn nhận đúng bản chất của việc thi tuyển vào lớp 10 trong bối cảnh hiện nay. Theo ông, xu hướng giảm áp lực thi cử là cần thiết, song việc có tổ chức thi hay không phụ thuộc chủ yếu vào khả năng đáp ứng của hệ thống trường công lập.

Ông phân tích, về nguyên tắc, khi học sinh hoàn thành một bậc học thì phải có quyền được học tiếp lên bậc học cao hơn. Quan điểm này đã được nhiều tổ chức quốc tế thừa nhận từ lâu. “Nếu cung đáp ứng đủ cầu thì không cần thi. Nhưng nếu số chỗ học trường công không đáp ứng được nhu cầu thì bắt buộc phải có thi tuyển để đảm bảo công bằng. Tuy nhiên thi tuyển không chỉ có tiêu chí điểm số mà còn có thể kết hợp các tiêu chí ưu tiên khác”, TS Lê Viết Khuyến nói.

Theo ông, hiện nay Hà Nội vẫn chưa đủ chỗ học công lập cho học sinh sau THCS. Tỷ lệ học sinh được vào lớp 10 công lập mới khoảng 55%, trong khi nhiều gia đình không đủ điều kiện tài chính để cho con học trường tư.

“Trường công là nơi được Nhà nước đầu tư để bảo đảm quyền học tập phổ cập, còn trường tư phải đóng học phí cao hơn và không phải gia đình nào cũng có khả năng chi trả”, ông nói.

Về lâu dài, mục tiêu cần hướng tới là giảm áp lực thi cử, tiến tới không cần thi tuyển lớp 10 nếu hệ thống trường công đủ khả năng tiếp nhận học sinh.

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

“Nếu hệ thống trường công đáp ứng đủ nhu cầu thì học sinh hoàn thành THCS có quyền được học tiếp mà không phải chịu áp lực sàng lọc quá lớn”, ông nói. Ông dẫn ví dụ tại TP.HCM, nơi tỷ lệ học sinh vào công lập đã cao hơn nhiều so với Hà Nội nên địa phương này mới tính đến lộ trình giảm dần thi tuyển lớp 10.

Theo TS Khuyến, tinh thần này cũng phù hợp với định hướng giảm áp lực học tập mà Tổng Bí thư nhiều lần nhấn mạnh: giáo dục không nhằm loại bỏ học sinh mà trước hết phải bảo đảm quyền học tập của các em.

Tuy nhiên, để tiến tới mục tiêu đó, điều quan trọng nhất là phải đầu tư đồng đều cho hệ thống trường công lập. “Không thể để trường này được đầu tư rất mạnh còn trường khác yếu kém, khiến phụ huynh phải đổ xô vào trường tốp đầu. Cần bảo đảm mặt bằng chất lượng tương đối đồng đều để giảm áp lực cạnh tranh”, ông nói.

Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu phổ thông đại trà được đầu tư đồng đều thì phần lớn học sinh có thể học theo khu vực tuyển sinh mà không cần cạnh tranh quá căng thẳng. Còn với các trường chuyên, trường năng khiếu hoặc trường được đầu tư mũi nhọn thì vẫn cần tổ chức thi tuyển.

Làm sao để tránh “chạy điểm”, giữ công bằng cho học sinh?

TS Huỳnh Công Minh – nguyên giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM cho rằng bản chất của kỳ thi lớp 10 là để xếp lớp chứ không phải đánh giá năng lực học sinh. Theo ông, học sinh đã hoàn thành chương trình THCS thì đương nhiên có quyền học tiếp lên THPT.

Ông cho rằng nếu muốn tiến tới bỏ kỳ thi lớp 10 thì các địa phương cần xây dựng “hệ sinh thái giáo dục” phù hợp, từ cơ sở vật chất, hướng nghiệp đến thay đổi nhận thức của giáo viên, phụ huynh và học sinh. Theo ông, việc đánh giá học sinh không nên chỉ phụ thuộc vào một kỳ thi mà cần nhìn vào cả quá trình học tập và rèn luyện.

Trong khi đó, nhiều phụ huynh lại bày tỏ băn khoăn nếu bỏ thi lớp 10 và chuyển hoàn toàn sang xét học bạ.

Chị Hải Yến (Hà Nội), phụ huynh có con chuẩn bị thi lớp 10 năm nay, cho biết gia đình đã đồng hành cùng con suốt nhiều tháng học thêm dày đặc. “Con học rất áp lực, còn bố mẹ cũng căng thẳng không kém. Tôi nghĩ nếu giảm bớt hoặc tiến tới bỏ kỳ thi lớp 10 thì học sinh sẽ đỡ áp lực hơn rất nhiều. Tuy nhiên nếu xét tuyển học bạ thì phải có cơ chế giám sát chặt chẽ để tránh tình trạng “làm đẹp học bạ”, chị Hải Yến

Tải VPBank

Nhiều phụ huynh khác cho rằng, trong bối cảnh điểm số giữa các trường còn chênh lệch lớn, đề kiểm tra chưa đồng đều, nếu bỏ thi sẽ dễ phát sinh cuộc đua điểm số. Phụ huynh Nam Nguyễn (TP.HCM) bày tỏ quan điểm rằng thi tuyển hiện vẫn là phương án công bằng hơn. Theo phụ huynh này, hiện nay ở nhiều trường THCS tại đô thị, tỉ lệ học sinh giỏi và xuất sắc quá cao, khiến học bạ khó phản ánh chính xác năng lực thực chất.

“Nếu phó mặc tất cả cho điểm học bạ 4 năm thì cuộc đua làm đẹp học bạ sẽ phát sinh rất nhiều bất cập và áp lực với phụ huynh, giáo viên lẫn nhà trường”, phụ huynh này nêu quan điểm.

TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng vấn đề cốt lõi vẫn là cách đánh giá năng lực học sinh. Theo ông, một kỳ thi chủ yếu kiểm tra kiến thức và kỹ năng làm bài, chưa thể phản ánh đầy đủ năng lực và tiềm năng của học sinh.

Ông cho rằng nếu muốn giảm phụ thuộc vào thi tuyển thì cần xây dựng hệ thống đánh giá liên tục trong suốt quá trình học, thay vì chỉ dựa vào vài môn thi. Ngoài điểm số, cần tính đến sự tiến bộ, kỹ năng, thái độ học tập và nhận xét của giáo viên. Theo TS Vinh, với điều kiện công nghệ và dữ liệu hiện nay, việc này hoàn toàn khả thi.

Về lâu dài, nếu muốn giảm hoặc tiến tới bỏ thi lớp 10, theo các chuyên gia cần ít nhất 4 điều kiện: tăng mạnh chỗ học công lập; chuẩn hóa đánh giá học sinh THCS để tránh “lạm phát học bạ”; đầu tư đồng đều chất lượng trường công và làm thật công tác hướng nghiệp để THPT công lập không còn là con đường gần như duy nhất.

Cuộc tranh luận về kỳ thi lớp 10 thực chất đang đặt ra một câu hỏi lớn hơn: giáo dục để sàng lọc học sinh hay để mở ra cơ hội cho các em? Và có lẽ, điều học sinh cần nhất ở tuổi 15 không chỉ là bớt một kỳ thi, mà là được tin rằng phía trước mình vẫn còn nhiều lối đi công bằng cho tương lai.