1 thập kỷ trỗi dậy của 3 ngân hàng tư nhân top đầu hệ thống và “mối đe dọa” vị thế của Big4

Mười năm trước, cuộc đua lợi nhuận của ngành ngân hàng gần như là sân chơi riêng của nhóm Big4 gồm Vietcombank, VietinBank, BIDV và Agribank. Với lợi thế về quy mô, mạng lưới và nguồn vốn giá rẻ, các ngân hàng quốc doanh tạo ra khoảng cách rất lớn so với phần còn lại của hệ thống.

Tuy nhiên, sau một thập kỷ, cục diện đó đang dần thay đổi. Các ngân hàng tư nhân lớn như Techcombank, VPBank hay ACB đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng lợi nhuận vượt trội, từng bước thu hẹp khoảng cách với nhóm dẫn đầu. Từ vị thế chỉ bằng một phần ba, thậm chí một phần tư các ngân hàng quốc doanh, nhiều nhà băng tư nhân nay đã vươn lên sở hữu quy mô lợi nhuận hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm và trở thành những thế lực đáng gờm trong ngành.

Cách đây 10 năm, khi nhắc đến những ngân hàng có khả năng tạo ra lợi nhuận lớn nhất hệ thống, thị trường gần như chỉ nhắc đến nhóm Big4. Các ngân hàng tư nhân dù tăng trưởng nhanh nhưng vẫn bị đánh giá là ở “chiếu dưới” xét về quy mô, thị phần và khả năng sinh lời.

Tuy nhiên, sau một thập kỷ, cục diện ngành ngân hàng đã thay đổi đáng kể. Một thế hệ ngân hàng tư nhân mới gồm VPBank, Techcombank và ACB không chỉ gia tăng mạnh về quy mô lợi nhuận mà còn thu hẹp đáng kể khoảng cách với nhóm ngân hàng quốc doanh.

Năm 2015, lợi nhuận trước thuế của Techcombank đạt 2.037 tỷ đồng, VPBank đạt 3.096 tỷ đồng và ACB đạt 1.314 tỷ đồng. Trong khi đó, Vietcombank, VietinBank và BIDV đều ghi nhận lợi nhuận từ 7.000 – 8.000 tỷ đồng, cao gấp nhiều lần các ngân hàng tư nhân lớn.

Tuy nhiên, sau 10 năm, khoảng cách này đã được rút ngắn đáng kể.

Techcombank là ngân hàng có tốc độ tăng trưởng ấn tượng nhất trong nhóm ngân hàng tư nhân lớn. Lợi nhuận trước thuế tăng từ 2.037 tỷ đồng năm 2015 lên 32.528 tỷ đồng năm 2025, tương đương tăng gần 16 lần. Tốc độ tăng trưởng kép bình quân (CAGR) đạt gần 32%/năm, cao hơn đáng kể so với các ngân hàng quốc doanh lớn.

ACB cũng ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ khi lợi nhuận tăng từ 1.314 tỷ đồng lên 19.539 tỷ đồng trong cùng giai đoạn, tương đương tăng gần 15 lần. CAGR của ngân hàng này đạt khoảng 31%/năm, thuộc nhóm cao nhất toàn ngành.

Trong khi đó, VPBank nâng lợi nhuận từ 3.096 tỷ đồng năm 2015 lên 30.625 tỷ đồng năm 2025, tương đương tăng gần 10 lần, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 25,8%/năm.

So sánh với nhóm Big4 cho thấy sự khác biệt rõ nét về tốc độ tăng trưởng. Trong giai đoạn 2015-2025, Vietcombank ghi nhận CAGR khoảng 20,5%/năm, VietinBank khoảng 19,4%/năm và BIDV khoảng 16,9%/năm. Như vậy, tốc độ tăng trưởng của Techcombank, VPBank và ACB cao gấp rưỡi nhóm Big4.

Camera imou A32EP 3MP

Tầm xa hồng ngoại 10m với công nghệ hống ngoại thông minh. Chống ngược sáng HDR - Hỗ trợ đàm thoại 2 chiều - Hỗ trợ các tính năng thông minh: phát hiện chuyển động, phát hiện con người, phát hiện âm thanh bất thường, chế độ riêng tu, Smart tracking. Tích hợp còi báo động - Hỗ trợ chức năng Soft-AP, kết nối trực tiếp wifi camera không cần thông qua modem nhà mạng. Tích hợp Wi-Fi(IEEE802.11b/g/n), LAN, CLOUD (Imou Protect), ONVIF - Hỗ trơ khe cắm thẻ nhớ Micro SD max 256GB - Nguổn cấp: DC 5V1A, điện năng tiêu thụ - Chất liệu vỏ: Plastic. Đạt chứng nhận CE, FCC Xuất xứ: Trung Quốc ⁃ Bảo hành: 24 tháng. Trọn bộ sản phẩm bao gồm: -1 x Camera - 1 x Hướng dẫn Bắt đầu Nhanh -1x Bộ đổi nguồn -1x Cáp nguồn -1x Bọt gắn Hàng chính hãng imou bảo hành 2 năm toàn quốc

Nhờ duy trì đà tăng trưởng này trong suốt một thập kỷ, quy mô lợi nhuận của các ngân hàng tư nhân đã tiến rất gần nhóm dẫn đầu ngành. Nếu như năm 2015, Techcombank chỉ bằng khoảng 26% lợi nhuận của BIDV và VPBank chỉ bằng khoảng 39% VietinBank, thì đến năm 2025 các tỷ lệ này đều đã vượt 70-80%.

Những con số trên cho thấy động lực tăng trưởng của ngành ngân hàng trong thập kỷ qua không chỉ đến từ các ngân hàng quốc doanh mà ngày càng được thúc đẩy bởi khối ngân hàng tư nhân. Trong đó, Techcombank, VPBank và ACB là những đại diện tiêu biểu nhất cho xu hướng thu hẹp khoảng cách với Big4 nhờ tốc độ tăng trưởng lợi nhuận vượt trội trong thời gian dài.

Theo bà Đoàn Thị Ánh Nguyệt – Chuyên gia cao cấp Ngành Tài chính tại SHS, sự thống trị của nhóm Big4 trong bức tranh lợi nhuận ngành ngân hàng thập kỷ qua bắt nguồn từ một lợi thế mang tính cấu trúc : chi phí vốn thấp hơn một cách hệ thống so với phần còn lại của ngành . Lợi thế này không đến từ vận hành hiệu quả hơn, mà từ ba yếu tố khó sao chép: tiền gửi của kho bạc nhà nước và các tổ chức công có lãi suất thấp hơn tiền gửi cá nhân; mạng lưới chi nhánh tích lũy qua nhiều thập kỷ tạo ra dòng CASA ổn định từ dân cư; và ưu thế Ngân hàng quốc doanh giúp Big4 duy trì lợi thế huy động ngay cả trong các giai đoạn thị trường bất ổn.

Lợi thế chi phí vốn giúp nhóm Ngân hàng quốc doanh có lãi suất cho vay thuộc nhóm thấp nhất Ngành Ngân hàng, tạo ra ưu thế về cạnh tranh tăng trưởng tín dụng. Các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, tín dụng cho tập đoàn nhà nước lớn (EVN, PVN, Vinacomin…) cũng gần như là sân chơi riêng biệt của nhóm Ngân hàng Quốc doanh. Đây là phân khúc cho vay quy mô lớn, chi phí phục vụ thấp trên mỗi đồng dư nợ, tạo ra hiệu quả vận hành cao hơn so với cho vay bán lẻ nhỏ lẻ.

Tuy nhiên, nhóm ngân hàng quốc doanh đang đối diện với một số rủi ro mang tính cấu trúc. Big4 dẫn đầu về khối lượng lợi nhuận tuyệt đối, nhưng tỷ suất sinh lời trên vốn lại thấp hơn nhóm ngân hàng tư nhân hiệu quả, do bộ máy cồng kềnh và tốc độ chuyển đổi chậm hơn. Việc nhóm Ngân hàng Quốc doanh gặp khó trong việc tăng vốn cũng khiến nhóm Big4 là nhóm có hệ số CAR thấp nhất hệ thống, gặp nhiều áp lực về các chỉ tiêu thanh khoản, từ đó tác động đến khả năng mở rộng tín dụng.

Khoảng cách lợi nhuận giữa nhóm Ngân hàng Big4 và nhóm ngân hàng tư nhân lớn thu hẹp trong những năm gần đây. Theo chuyên gia đến từ SHS, nguyên nhân chính là nhờ một số ngân hàng tư nhân đã tạo ra lợi thế cạnh tranh thực sự trên những phương diện mà Big4 phản ứng chậm. Chiến lược bán lẻ hóa giúp nhóm tư nhân tiếp cận phân khúc có NIM (tỷ lệ thu nhập lãi cận biên) cao hơn và ít cạnh tranh trực tiếp hơn. Đầu tư sớm vào số hóa, đặc biệt tại Techcombank, cho phép xây dựng nền tảng CASA mà không cần tăng mạng lưới vật lý, phá vỡ một trong những lợi thế cốt lõi truyền thống của Big4.

Sự bứt tốc của Techcombank và VPBank so với phần còn lại của nhóm ngân hàng tư nhân trong thập kỷ còn nhờ lợi thế về hệ sinh thái tài chính, ngân hàng, bất động sản đã gây dựng, cùng với việc xây dựng mô hình hoạt động hoàn chỉnh bao gồm Ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, quản lý tài sản… đa dạng hơn nhóm Ngân hàng Quốc doanh.

Cụ thể, nhóm Big4 được xây dựng để phục vụ doanh nghiệp nhà nước và khách hàng tổ chức, phân khúc cá nhân, hộ kinh doanh, SME truyền thống không phải thế mạnh. Nhóm tư nhân, đặc biệt Techcombank, VPBank, ACB đã tập trung toàn lực vào phân khúc bán lẻ từ 2016-2018 qua việc đầu tư công nghệ, mở rộng khách hàng. Kết quả: NIM cho vay bán lẻ cao hơn NIM doanh nghiệp; Danh mục cho vay đa dạng hơn, ít rủi ro tập trung hơn; Tăng doanh thu phí dịch vụ tương đương với quy mô khách hàng. Đây không phải cạnh tranh trực tiếp với Big4 mà là mở rộng thị trường.

Mall) Loa Kiểm Âm Bluetooth EDIFIER MR3/MR5 I Công Suất 36W | Bluetooth 5.4 |

Hiện nhóm Ngân hàng Quốc doanh cũng đang đẩy mạnh mở rộng phân khúc bán lẻ, tuy nhiên vị thế của nhóm Ngân hàng tư nhân lớn đã được xây dựng tương đối vững chắc.

Mặt khác, sự phát triển của mobile banking, thanh toán số và eKYC cho phép ngân hàng tiếp cận khách hàng trên quy mô lớn mà không cần mở rộng quá nhiều chi nhánh. Khi khách hàng sử dụng app ngân hàng cho thanh toán hàng ngày, chuyển khoản, tiêu dùng và đầu tư, tiền trong tài khoản thanh toán có xu hướng duy trì thường xuyên hơn, từ đó giúp CASA tăng lên một cách tự nhiên. Điều này đặc biệt rõ ở nhóm ngân hàng có nền tảng số mạnh như Techcombank, MB. Các ngân hàng này không sở hữu mạng lưới lớn nhất hệ thống nhưng vẫn đạt CASA cao nhờ xây dựng được hệ sinh thái thanh toán và trải nghiệm số hiệu quả. Thay vì phụ thuộc vào việc mở thêm chi nhánh, họ tập trung tăng tần suất sử dụng ứng dụng và giữ khách hàng trong hệ sinh thái dịch vụ tài chính hàng ngày.

Bên cạnh đó, lợi thế về hệ sinh thái tài chính, ngân hàng, BĐS đã gây dựng, cùng với việc xây dựng mô hình hoạt động hoàn chỉnh bao gồm Ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, quản lý tài sản… của các ngân hàng tư nhân lớn cũng đa dạng hơn nhóm Ngân hàng Quốc doanh. Trong bối cảnh ngành ngân hàng dần chuyển từ cạnh tranh bằng quy mô tín dụng sang cạnh tranh bằng khả năng khai thác khách hàng và hệ sinh thái tài chính, mô hình này nhiều khả năng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong thập kỷ tới.

Phân tích sâu hơn, bà Đoàn Thị Ánh Nguyệt cho rằng động lực tăng trưởng của các ngân hàng tư nhân hàng đầu như Techcombank và VPBank đến từ những lợi thế cạnh tranh riêng biệt được xây dựng trong nhiều năm, từ hệ sinh thái khách hàng, năng lực công nghệ cho tới khả năng mở rộng quy mô vốn.

Đối với Techcombank, ngân hàng sở hữu lợi thế đáng kể nhờ mô hình phát triển xoay quanh hệ sinh thái khách hàng. Nhà băng này có mối liên kết chặt chẽ với các tập đoàn lớn như Masan, Vingroup hay Masterise, qua đó tiếp cận lượng lớn khách hàng cá nhân, doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đồng thời khai thác nhu cầu tài chính xuyên suốt chuỗi giá trị bất động sản và tiêu dùng. Theo SHS, Techcombank hiện là ngân hàng có tỷ trọng tín dụng bất động sản cao nhất hệ thống.

Bên cạnh đó, Techcombank cũng được đánh giá là một trong những ngân hàng đi đầu trong chuyển đổi số và khai thác dữ liệu khách hàng. Ngân hàng đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu (data analytics) và ngân hàng số nhằm cá nhân hóa sản phẩm, nâng cao trải nghiệm khách hàng và mở rộng quy mô hoạt động với chi phí vận hành thấp hơn.

Techcombank hiện phục vụ khoảng 18 triệu khách hàng. Một trong những lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất của ngân hàng là tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) luôn thuộc nhóm dẫn đầu hệ thống. CASA ở mức cao giúp chi phí vốn của Techcombank thấp hơn nhiều ngân hàng khác, qua đó tạo dư địa duy trì biên lãi ròng (NIM) và khả năng sinh lời ngay cả trong bối cảnh cạnh tranh lãi suất ngày càng gay gắt.

Ngoài hoạt động ngân hàng truyền thống, Techcombank còn có lợi thế lớn trong lĩnh vực quản lý tài sản (wealth management) và chứng khoán thông qua hệ sinh thái TCBS. Việc kết hợp các dịch vụ ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, đầu tư và quản lý tài sản giúp ngân hàng gia tăng mạnh nguồn thu từ phí, đồng thời đáp ứng đa dạng nhu cầu tài chính của khách hàng trong cùng một hệ sinh thái.

Trong khi đó, VPBank là một trong những ngân hàng có tốc độ mở rộng nhanh nhất nhờ chiến lược tiên phong trong mảng tài chính tiêu dùng thông qua FE Credit. Hoạt động này giúp ngân hàng tiếp cận nhóm khách hàng đại chúng mà nhiều ngân hàng trước đây chưa khai thác mạnh, đồng thời duy trì biên lãi ròng và tăng trưởng lợi nhuận ở mức cao trong nhiều năm.

VPBank cũng được đánh giá có khẩu vị tăng trưởng và mức độ chấp nhận rủi ro cao hơn phần lớn các ngân hàng tư nhân khác, đặc biệt trong các phân khúc bán lẻ, doanh nghiệp vừa và nhỏ và cho vay tín chấp. Cách tiếp cận này khiến lợi nhuận của ngân hàng có thể biến động mạnh hơn theo chu kỳ kinh tế, song đổi lại giúp VPBank đạt tốc độ mở rộng quy mô vượt trội.

Một lợi thế khác của VPBank là năng lực huy động vốn và tăng vốn mạnh. SHS nhấn mạnh các thương vụ quan trọng như bán cổ phần tại FE Credit và hợp tác chiến lược với SMBC Group đã giúp ngân hàng bổ sung nguồn lực tài chính đáng kể. Nguồn vốn lớn tạo điều kiện để VPBank duy trì hệ số an toàn vốn (CAR) ở mức cao và có thêm dư địa cho tăng trưởng tín dụng trong dài hạn.

Bên cạnh đó, VPBank cũng từng bước xây dựng hệ sinh thái tài chính tương đối đa dạng, bao gồm ngân hàng bán lẻ, tài chính tiêu dùng, bảo hiểm, chứng khoán và ngân hàng số. Hệ sinh thái này giúp ngân hàng mở rộng tệp khách hàng, đồng thời gia tăng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng truyền thống.