Bong bóng AI nguy cơ sắp vỡ tung: Xuất hiện dòng vốn ‘khủng’ 9.000 tỷ USD nhưng 95% dự án vẫn thất bại, nhiều ‘tay chơi lớn’ có thể phá sản

Đường sắt, ô tô thời kỳ đầu, mạng viễn thông, dầu đá phiến hay bất động sản Trung Quốc đều từng trải qua một chu kỳ cơn sốt nóng bỏng. Giờ đây, đến lượt các trung tâm dữ liệu – nơi vận hành các dịch vụ AI.

Liệu hàng nghìn tỷ USD đổ vào những “kho máy lạnh chứa đầy thiết bị điện tử” có thể phá vỡ quy luật “bùng nổ rồi suy thoái” trong quá khứ? Một số nhân vật quyền lực tin là có, ít nhất là đối với họ.

Trong số đó có Mark Zuckerberg cùng các lãnh đạo tại Alphabet, Microsoft, Amazon và Oracle. Theo ước tính của Visible Alpha, 5 “ông lớn” này có thể chi tới 4.000 tỷ USD vốn đầu tư trong 5 năm, phần lớn dành cho các trung tâm dữ liệu mà họ kỳ vọng sẽ tái định hình hoạt động kinh doanh.

Làn sóng chi tiêu này đã bắt đầu làm thay đổi bảng cân đối kế toán. Google – vốn ít vay nợ – đã huy động 32 tỷ USD từ thị trường trái phiếu. Meta phát hành 30 tỷ USD vào tháng 11 năm ngoái, đồng thời gánh thêm các cam kết ngoài bảng cân đối cho những dự án trung tâm dữ liệu khổng lồ. Nếu đây là một cơn “cuồng đầu tư”, cái giá phải trả sẽ rất lớn.

Dù được quảng bá rầm rộ, việc xác định chính xác có bao nhiêu trung tâm dữ liệu đang được xây dựng và chi phí ra sao không hề dễ dàng. Các nhà nghiên cứu của McKinsey ước tính tổng đầu tư vào hạ tầng tính toán phục vụ AI có thể đạt 5.200 tỷ USD vào năm 2030, dựa trên công suất 125 gigawatt, với chi phí khoảng 40 tỷ USD mỗi gigawatt.

Để so sánh, mức tiêu thụ điện cao điểm của Anh năm 2025 chỉ khoảng 46 gigawatt.

Tuy nhiên, con số này có thể còn thấp. Trước đây, mỗi gigawatt trung tâm dữ liệu cần khoảng 25 tỷ USD cho chip và phần cứng, cùng 15 tỷ USD cho đất đai, điện và các yếu tố khác. Hiện nay, chi phí đã tăng lên khoảng 35 tỷ USD và 20 tỷ USD tương ứng. Điều đó đẩy tổng chi phí tiềm năng lên tới 6.900 tỷ USD đến năm 2030.

Nếu tính thêm một nửa trong số 4.000 tỷ USD chi tiêu dự kiến của các gã khổng lồ như Google, Meta và Amazon, tổng quy mô có thể lên tới 9.000 tỷ USD.

Con số này tương đương tổng đầu tư vào bất động sản nhà ở của Trung Quốc giai đoạn 2016–2021, trước khi thị trường này lao dốc. Đồng thời, nó cũng gấp hơn hai lần tổng đầu tư vào thiết bị máy tính tại Mỹ trong 5 năm trước khi bong bóng dotcom vỡ.

Lợi nhuận tương xứng

Giả sử các khoản đầu tư khổng lồ này thực sự diễn ra, câu hỏi lớn là: cần lợi nhuận bao nhiêu để “xứng đáng” với số vốn bỏ ra?

Với các tài sản hạ tầng như đường cao tốc hay nhà máy điện, chi phí vốn thường khoảng 7–8%/năm. Nhưng trung tâm dữ liệu rủi ro hơn. Theo giáo sư Michael Roberts tại Wharton (Đại học Pennsylvania), mức sinh lời có thể cần tới 15% hoặc hơn.

Giả sử mức tối thiểu là 10%, thì khoản đầu tư 9.000 tỷ USD sẽ cần tạo ra 900 tỷ USD lợi nhuận mỗi năm sau chi phí. Với biên lợi nhuận khoảng 1/3, doanh thu cần đạt 2.700 tỷ USD – gần tương đương tổng chi tiêu cho phần mềm của Mỹ trong một năm.

Doanh thu này có thể đến từ hai nguồn: Bán sản phẩm, công cụ AI và cho thuê hạ tầng (chip, máy chủ).

Microsoft làm cả hai. Amazon và Google chủ yếu cho thuê hạ tầng. Meta, không có mảng cloud, sử dụng toàn bộ trung tâm dữ liệu cho chính mình.

Tuy nhiên, mô hình kinh doanh vẫn còn mơ hồ. Google và Meta cho rằng AI giúp tăng doanh thu quảng cáo và giữ chân người dùng. Microsoft thu phí các công cụ AI nhưng cũng cung cấp miễn phí để thu hút người dùng.

Niềm tin của nhà đầu tư liên tục dao động. Cổ phiếu Meta từng giảm 11% khi công ty tăng dự báo chi tiêu, rồi lại tăng 10% khi tiếp tục làm điều tương tự. Cổ phiếu Microsoft lại giảm 10% dù kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng.

Điều rõ ràng là: càng chi mạnh cho đầu tư, càng ít tiền cho cổ đông trong ngắn hạn.

Vỡ bong bóng

Công Tơ Điện Hunonic Entec - Giải Pháp Tiết Kiệm Năng Lượng Thông Minh Điều Khiển

Chi tiết Địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm hàng hóa Tên tổ chức chịu trách nhiệm hàng hóa Khu vực xuất xứ Thời hạn bảo hành Điện áp đầu vào (V) Công suất (W) Loại bảo hành Thương hiệu 750 KIM GIANG HUNONIC HÀ NộI Việt Nam 12 tháng 220v 14000 Bảo hành

Trong ngắn hạn, nhu cầu vẫn rất lớn. Các công ty cloud ghi nhận đơn hàng tăng mạnh; lượng doanh thu chưa thực hiện của Microsoft, Google và Amazon đã tăng gấp đôi trong năm qua, theo Goldman Sachs. Điều này cho phép họ điều chỉnh tốc độ triển khai nếu thị trường thay đổi, tránh kịch bản “xây xong mới tìm khách” như bong bóng viễn thông cuối thập niên 1990.

Tuy nhiên, không có gì đảm bảo nhu cầu sẽ tiếp tục theo kịp nguồn cung. Mark Zuckerberg thừa nhận ông đang đầu tư dựa trên “kịch bản lạc quan nhất”.

Công nghệ có thể thay đổi nhanh chóng, kéo theo những giả định về nhu cầu cũng thay đổi. Ngoài ra, chưa rõ vòng đời của các chip đắt đỏ này sẽ kéo dài bao lâu.

Một rủi ro khác là nhu cầu AI có thể tăng chậm hơn dự kiến. Theo một báo cáo của MIT, khoảng 95% dự án AI trong doanh nghiệp hiện nay thất bại.

Trong bong bóng viễn thông, sai lầm nằm ở việc tin rằng lưu lượng internet tăng gấp đôi mỗi 90 ngày, trong khi thực tế là mỗi năm. Và trong đầu tư, thời điểm là yếu tố sống còn, đặc biệt khi có nợ cần phải trả.

Một số bắt đầu cảnh báo về rủi ro của những dự báo quá tham vọng. Dario Amodei, đồng sáng lập Anthropic, cho rằng nếu thực tế đi chệch khỏi các kỳ vọng hiện nay, những “tay chơi lớn” có thể đối mặt nguy cơ phá sản vì đã “all-in” chi tiêu vốn, ám chỉ tâm lý đầu tư kiểu “chỉ sống một lần” (YOLO) đang lan rộng trong ngành.

OpenAI có thể là “ẩn số lớn nhất”. Công ty của Sam Altman, cha đẻ ChatGPT, từng có tham vọng xây dựng tới 250 gigawatt công suất trung tâm dữ liệu, với chi phí có thể vượt 10.000 tỷ USD. Do OpenAI không trực tiếp sở hữu hạ tầng này trên bảng cân đối kế toán, phần lớn chi phí sẽ do các công ty xây dựng trung tâm dữ liệu như CoreWeave, Crusoe, cùng các hãng chip như Nvidia và Advanced Micro Devices gánh vác.

Tuy nhiên, Altman đã điều chỉnh kế hoạch. Nếu trước đây OpenAI dự định chi 1.400 tỷ USD trong 8 năm để thuê trung tâm dữ liệu, thì nay con số là 600 tỷ USD trong 4 năm. Công ty cũng đã dừng phát triển Sora – công cụ tạo video tiêu tốn nhiều năng lượng – chỉ vài tháng sau khi ra mắt, cho thấy kỷ luật tài chính đang được siết chặt hơn. Các đợt sa thải và cắt giảm thưởng tại Meta cũng phản ánh xu hướng tương tự.

Ngay cả với các “hyperscaler”, việc họ thực sự cần bao nhiêu công suất trung tâm dữ liệu cũng chưa rõ ràng. Meta vừa công bố kế hoạch đầu tư riêng, vừa đồng thời ký hợp đồng thuê hạ tầng từ các nhà cung cấp cloud khác, khiến tổng nhu cầu trở nên khó đoán. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt giữa các công ty AI, sự mập mờ này có thể là chủ ý.

Nếu Mark Zuckerberg thay đổi kế hoạch sau khi đã chi một phần trong 620 tỷ USD dự kiến đầu tư trong 4 năm tới, hoặc ký các hợp đồng thuê mà sau đó không cần dùng đến, nhà đầu tư chắc chắn sẽ không hài lòng. Tuy nhiên, với quyền kiểm soát công ty thông qua cổ phiếu có quyền biểu quyết cao, gần như không ai có thể ngăn cản ông ngoài việc phàn nàn.

Dù vậy, ngay cả khi phải “quay đầu” mạnh, Meta cũng khó rơi vào khủng hoảng sống còn khi năm ngoái vẫn thu về gần 200 tỷ USD doanh thu quảng cáo. Google, Amazon và Microsoft cũng có những mảng kinh doanh cốt lõi đủ mạnh để “chống lưng”. Riêng OpenAI thì không.

Chính điều này, cùng với việc phần lớn đầu tư được tài trợ từ dòng tiền nội bộ, khiến các “ông lớn” công nghệ hiện nay khác xa những công ty trong các cơn sốt đầu tư trước đây, vốn phụ thuộc nhiều vào nợ hoặc phát hành cổ phiếu. Ngay cả khi không thu hồi đủ vốn, Big Tech vẫn có thể “sống sót để kể lại câu chuyện”.

Apple

Công ty công nghệ lớn duy nhất gần như đứng ngoài làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu là Apple. Trong khi các đối thủ tăng mạnh vay nợ và đầu tư tài sản cố định, Apple vẫn duy trì bảng cân đối kế toán gọn nhẹ.

Dù hợp tác với Google để phát triển AI và thử nghiệm một số tính năng “trí tuệ”, hãng sản xuất iPhone không tham gia mạnh vào việc tự xây dựng mô hình AI từ đầu.

Một chỉ số tài chính cho thấy sự khác biệt rõ rệt: với mỗi 1 USD tài sản cố định, Apple tạo ra hơn 8 USD doanh thu. Con số này chỉ là 2 USD với Amazon và hơn 1 USD với Meta.

Với CEO Tim Cook, việc không chạy đua xây dựng hạ tầng AI có thể là một bước đi thiên tài, hoặc sai lầm chí mạng, như nhận định của Jason Thomas từ Carlyle. Nếu Apple đồng thời mất vị thế trên thị trường thiết bị (trong khi OpenAI, Google và Meta đều phát triển thiết bị riêng), rủi ro sẽ rất lớn.

Theo: Financial Times