Chuyên gia về từ Trung Quốc trong sự ngỡ ngàng: Một lĩnh vực của Mỹ quá chậm, cuộc đua có lẽ đã kết thúc

“Ở bất cứ nơi nào chúng tôi đến, mọi người đều coi việc có sẵn năng lượng là điều hiển nhiên,” Rui Ma viết trên X sau khi trở về từ chuyến tham quan gần đây tới các trung tâm trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc.

Rui Ma là chuyên gia nổi tiếng về công nghệ Trung Quốc và là người sáng lập công ty truyền thông Tech Buzz China. Cô đã dẫn dắt nhóm của mình đi khảo sát thực tế về những tiến bộ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo của đất nước. Cô chia sẻ với Fortune rằng mặc dù không phải là chuyên gia về năng lượng, nhưng đã tham dự đủ các cuộc họp và trò chuyện với đủ người trong ngành để đi đến kết luận khiến Thung lũng Silicon phải rùng mình: Tại Trung Quốc, việc xây dựng đủ nguồn điện cho các trung tâm dữ liệu không còn là vấn đề cần bàn cãi nữa.

“Điều này hoàn toàn trái ngược với Mỹ, nơi sự phát triển của trí tuệ nhân tạo ngày càng gắn liền với các cuộc tranh luận về mức tiêu thụ điện năng của trung tâm dữ liệu và những hạn chế của lưới điện,” cô viết trên X.

Sự ngỡ ngàng của giới công nghệ Silicon Valley

Trong nhiều năm qua, tâm điểm của cuộc đối đầu công nghệ Mỹ – Trung luôn xoay quanh những tấm bán dẫn (chip) tiên tiến. Tuy nhiên, một báo cáo từ Fortune chỉ ra rằng, giới chuyên gia khi trở về từ Trung Quốc đã thực sự “choáng váng” trước một thực tế khác: Sự khác biệt khổng lồ về khả năng đáp ứng hạ tầng điện lưới.

Trong khi các gã khổng lồ công nghệ Mỹ đang phải vật lộn với các quy định khắt khe và hệ thống lưới điện già cỗi, thì Trung Quốc lại coi năng lượng là một yếu tố “mặc định phải có”. Sự sẵn sàng về nguồn lực này đang tạo ra một lợi thế cạnh tranh âm thầm nhưng cực kỳ mãnh liệt trong việc vận hành các mô hình AI quy mô lớn.

Nghịch lý “Electron”: Mỹ thiếu hụt, Trung Quốc dư thừa

Số liệu thực tế cho thấy một bức tranh tương phản rõ rệt. Tại Mỹ, các trung tâm dữ liệu AI đang đẩy lưới điện vào tình trạng quá tải nghiêm trọng. Theo dự báo, nhu cầu điện từ các cơ sở này có thể chiếm tới 12% tổng lượng điện tiêu thụ toàn quốc vào năm 2028. Hệ quả là thời gian chờ đợi để kết nối một trung tâm dữ liệu mới vào lưới điện tại một số khu vực có thể lên tới 7 năm.

Ngược lại, Trung Quốc đang duy trì biên độ dự phòng điện năng ở mức 80% – 100%, so với mức khiêm tốn 15% của Mỹ. Với sản lượng điện hàng năm đạt gần 9.000 TWh (gấp đôi Mỹ), Bắc Kinh không chỉ đảm bảo đủ điện mà còn cung cấp với mức giá rẻ hơn đáng kể nhờ sự đầu tư đồng bộ vào thủy điện, hạt nhân thế hệ mới và năng lượng tái tạo.

Theo Fishman giải thích, sự thống trị thầm lặng của Trung Quốc trong lĩnh vực điện lực là kết quả của nhiều thập kỷ đầu tư và xây dựng quá mức có chủ đích vào mọi khâu của ngành điện, từ sản xuất đến truyền tải và cả điện hạt nhân thế hệ mới.

Ông Fishman cho biết, Trung Quốc luôn duy trì công suất gấp ít nhất hai lần nhu cầu. Họ có rất nhiều không gian trống đến nỗi thay vì coi các trung tâm dữ liệu AI là mối đe dọa đối với sự ổn định của lưới điện, Trung Quốc lại coi chúng như một cách thuận tiện để “hấp thụ nguồn cung dư thừa”, ông nói thêm.

Chiến lược tập trung và lợi thế hạ tầng

Sự vượt trội của Trung Quốc không đến từ may mắn mà là kết quả của chiến lược quy hoạch tập trung dài hạn. Chính phủ nước này coi năng lượng là hạ tầng chiến lược phục vụ an ninh quốc gia và phát triển công nghệ cao.

Trong khi các dự án năng lượng tại Mỹ thường vấp phải các rào cản pháp lý, tranh chấp quyền lợi giữa các công ty tư nhân và sự phản đối của cộng đồng địa phương, thì Trung Quốc có khả năng triển khai các tổ hợp năng lượng – dữ liệu quy mô Gigawatt với tốc độ thần tốc. Điều này cho phép các doanh nghiệp như Alibaba hay Huawei mở rộng hạ tầng tính toán mà không phải lo lắng về việc “đứt bữa” dòng điện.

Lời cảnh báo cho tương lai số

Cuộc đua AI hiện nay đã chuyển dịch từ cuộc chiến về thuật toán sang cuộc chiến về quy mô hạ tầng. Nếu không có những cải cách mang tính đột phá về lưới điện, Mỹ có nguy cơ đánh mất vị thế dẫn đầu trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Năng lượng không còn là vấn đề của ngành điện lực đơn thuần, mà đã trở thành “xương sống” quyết định thắng bại của các cường quốc công nghệ. Khi chip có thể mua hoặc tự thiết kế, nhưng điện lưới không thể xây dựng trong ngày một ngày hai, ưu thế đang tạm nghiêng về phía quốc gia nào sở hữu dòng điện dồi dào và ổn định nhất.