Cơ hội nào để Trung Quốc thắng Mỹ trong cuộc đua AI?

Khi những “ông lớn” trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc tụ họp tại Bắc Kinh trong một cuộc họp quan trọng hồi tháng 1, một câu hỏi được đặt ra: Khả năng một công ty AI Trung Quốc vượt qua các đối thủ dẫn đầu của Mỹ trong 3-5 năm tới là bao nhiêu?

Câu trả lời từ một nhà khoa học AI hàng đầu tham dự sự kiện gây bất ngờ. “Dưới 20% ”, ông Justin Lin, trưởng nhóm kỹ thuật của các mô hình Qwen thuộc tập đoàn công nghệ Trung Quốc Alibaba, nhận định. “Và tôi cho rằng 20% đã là rất lạc quan”.

Phát biểu này tương phản với bức tranh bùng nổ của AI Trung Quốc suốt một năm qua, khi các mô hình mã nguồn mở liên tiếp tạo tiếng vang và dòng vốn đổ vào lĩnh vực này gia tăng mạnh.

Kể từ khi startup ít tên tuổi DeepSeek gây chấn động toàn cầu với mô hình AI được cho là xây dựng với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với các sản phẩm tương đương của Mỹ, các công ty Trung Quốc đã dẫn đầu bảng xếp hạng tải xuống toàn cầu đối với các mô hình mã nguồn mở miễn phí, đồng thời huy động được nguồn vốn lớn khi niêm yết.

Tuy nhiên, phía sau đà tăng trưởng ấn tượng đó, nhiều nhà phát triển thừa nhận Trung Quốc vẫn chưa thu hẹp được khoảng cách ở nhóm “mô hình tiên phong” – nơi các tập đoàn Mỹ đang dẫn dắt cuộc chơi.

Ông Tang Jie, nhà sáng lập Zhipu AI (Z.ai), cho rằng khoảng cách hiệu năng với Mỹ “có thể đang nới rộng”, dù Trung Quốc đạt kết quả tích cực ở một số lĩnh vực ứng dụng.

Trước các hạn chế về chip tiên tiến và nguồn vốn quy mô lớn, Trung Quốc lựa chọn hướng đi khác với Mỹ: ưu tiên mã nguồn mở thay vì tập trung vào các mô hình đóng thương mại hóa cao. Chiến lược này được xem là phù hợp với thực tế thị trường nội địa, nơi người dùng và doanh nghiệp có xu hướng hạn chế chi trả cho phần mềm, đồng thời giúp nhanh chóng mở rộng hệ sinh thái phát triển.

Qwen của Alibaba đã vượt Llama của Meta để trở thành một trong những mô hình mở được tải nhiều nhất trên nền tảng Hugging Face. Ngay cả Airbnb cũng ứng dụng Qwen cho dịch vụ chăm sóc khách hàng bằng AI.

Theo dữ liệu từ OpenRouter, tỷ lệ sử dụng mô hình mở của Trung Quốc trên toàn cầu tăng mạnh chỉ trong một năm, phản ánh sức lan tỏa của chiến lược này. Riêng Alibaba cho biết đã phát hành hơn 400 phiên bản Qwen mở, đạt trên 1 tỷ lượt tải.

Dẫu vậy, ở phân khúc cao cấp, các mô hình đóng của Mỹ như GPT của OpenAI, Gemini của Google và Claude của Anthropic vẫn dẫn đầu về hiệu năng tổng thể và chiếm phần lớn thị phần tải xuống. Khoảng cách này chủ yếu xuất phát từ năng lực tính toán và nguồn lực tài chính.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ khiến doanh nghiệp Trung Quốc khó tiếp cận các dòng chip tiên tiến của Nvidia, vốn đóng vai trò nền tảng cho huấn luyện mô hình AI thế hệ mới. Ngay cả khi tìm đến nguồn cung nội địa, vấn đề về sản lượng và hiệu năng vẫn là thách thức.

Trong khi đó, các công ty Mỹ có thể huy động nhiều vòng vốn đầu tư mạo hiểm quy mô lớn, cho phép họ duy trì chiến lược nghiên cứu dài hạn và tiêu tốn nguồn lực lớn cho các thế hệ mô hình tiếp theo.

Ngược lại, nhiều startup Trung Quốc chịu áp lực thương mại hóa sớm và phải tìm đến thị trường vốn để bổ sung dòng tiền – yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng đầu tư cho nghiên cứu nền tảng. Bên cạnh đó, quy mô thị trường nội địa và yêu cầu tùy biến cao cũng khiến việc tối ưu lợi nhuận từ mô hình AI trở nên phức tạp hơn.

Dù còn khoảng cách ở nhóm mô hình tiên phong, Trung Quốc lại thể hiện ưu thế ở khả năng triển khai nhanh AI vào thực tiễn, từ sản xuất, logistics đến robot và thương mại điện tử. Bắc Kinh cũng đặt trọng tâm vào ứng dụng AI trong nâng cấp công nghiệp, coi đây là trụ cột trong chiến lược tự chủ công nghệ dài hạn.

Theo ông Yao Shunyu, cựu nghiên cứu viên của OpenAI, hiện là nhà khoa học AI trưởng tại Tencent, Trung Quốc nhiều lần chứng minh khả năng bắt kịp nhanh các công nghệ phương Tây, thậm chí cải tiến hiệu quả hơn trong một số lĩnh vực. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn không chỉ nằm ở chip hay vốn, mà ở khả năng tạo ra những đột phá mang tính định hình cuộc chơi, thay vì chủ yếu tối ưu và triển khai trên nền tảng sẵn có.

“Đây có lẽ là vấn đề then chốt mà Trung Quốc vẫn cần giải quyết”, ông nhận định.

Câu trả lời cho câu hỏi đó sẽ quyết định liệu đà tăng tốc hiện nay là bước đệm để vượt lên, hay chỉ là quá trình rút ngắn khoảng cách trong một cuộc đua vẫn do Mỹ dẫn đầu.