Không dùng dầu mỏ, tại sao toàn ngành bán dẫn toàn cầu lại đang khốn đốn vì eo biển Hormuz đóng cửa

Naphtha không phải là nguyên liệu đầu vào được nhắc đến nhiều trong câu chuyện bán dẫn. Nhưng đây chính là nguyên liệu hóa dầu mà từ đó các hóa chất chuyên dụng phục vụ sản xuất chip được tạo ra: chất cản quang, dung môi tẩy rửa, khí công nghệ và các hợp chất tiền chất mà quá trình sản xuất chip tiên tiến tiêu thụ với số lượng lớn.

Trước đó, trung tâm sản xuất bán dẫn hàng đầu thế giới tại Đài Loan đã phải điều chỉnh chuỗi cung ứng naphtha sau khi ngừng nhập khẩu từ Nga. Một trong những doanh nghiệp then chốt của nơi này là Formosa Petrochemical, nhà máy lọc dầu tư nhân lớn nhất tại đây, đã chuyển sang phụ thuộc vào nguồn cung đi qua eo biển Hormuz.

Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động, nhưng không lường trước được kịch bản tuyến vận chuyển chiến lược này bị gián đoạn chỉ vài tháng sau đó.

Điều đáng nói là khi eo biển Hormuz đóng cửa, tác động không đến ngay lập tức ở các nhà máy sản xuất chip mà âm thầm tích tụ từ thượng nguồn. Naphtha được xử lý qua các tổ hợp hóa dầu trước khi trở thành nguyên liệu cho ngành bán dẫn, nên độ trễ có thể kéo dài nhiều tuần. Điều này lý giải vì sao cuộc khủng hoảng chưa bộc lộ rõ trên thị trường chip, nhưng áp lực đang gia tăng từng ngày trong chuỗi cung ứng.

Mức độ phụ thuộc của ngành bán dẫn vào naphtha lớn hơn nhiều so với nhận thức của nhiều người. Tại Đài Loan, các tổ hợp cracking xử lý khoảng 5 triệu tấn naphtha mỗi năm, cung cấp đầu vào cho toàn bộ chuỗi hóa chất phục vụ các nhà sản xuất chip, trong đó có TSMC. Mối liên kết này mang tính gián tiếp, khiến nó thường bị bỏ qua trong các đánh giá rủi ro trước đây.

Không chỉ vậy, các nền kinh tế sản xuất chip chủ chốt ở Đông Bắc Á cũng rơi vào tình trạng tương tự. Nhật Bản và Hàn Quốc phụ thuộc đáng kể vào nguồn naphtha nhập khẩu, phần lớn đến từ Trung Đông. Hàng loạt doanh nghiệp bán dẫn như Samsung, SK Hynix và Kioxia vì vậy cũng chịu chung một rủi ro về nguyên liệu đầu vào.

Khi tất cả cùng phụ thuộc vào một nguồn cung bị gián đoạn, áp lực không còn là vấn đề riêng lẻ mà trở thành rủi ro hệ thống đối với toàn ngành.

Trong ngắn hạn, các giải pháp thay thế vẫn tồn tại nhưng đi kèm chi phí lớn. Nguồn naphtha từ Mỹ hoặc châu Âu có thể được vận chuyển vòng qua châu Phi, kéo dài thời gian giao hàng thêm hàng chục ngày và làm tăng đáng kể chi phí logistics. Một số nhà máy có thể chuyển sang sử dụng khí hóa lỏng làm nguyên liệu thay thế, nhưng điều này đòi hỏi điều chỉnh kỹ thuật và không hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu hóa chất chuyên dụng cho sản xuất chip.

Trong khi đó, mức dự trữ naphtha của các quốc gia lại khá hạn chế. So với dầu thô – thường được tích trữ cho hàng tháng, thậm chí hàng trăm ngày – naphtha gần như không có kho dự trữ chiến lược tương ứng. Điều này khiến chuỗi cung ứng trở nên dễ tổn thương hơn nhiều trước các cú sốc địa chính trị.

Tác động tiềm tàng của sự gián đoạn này là rất lớn. Ngành bán dẫn toàn cầu được dự báo đạt quy mô gần 1.000 tỷ USD trong năm 2026, đóng vai trò nền tảng cho hàng loạt lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, xe điện, viễn thông hay quốc phòng. Một sự thiếu hụt kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến các nhà sản xuất chip mà còn lan sang toàn bộ nền kinh tế số hiện đại.

Các mô hình phân tích cho thấy, chỉ cần gián đoạn nguồn cung kéo dài vài tuần đã có thể gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD về giá trị thị trường. Nếu tình trạng này tiếp diễn lâu hơn, nguy cơ thiếu chip có thể lan rộng từ các dòng sản phẩm cao cấp sang cả lĩnh vực công nghiệp và ô tô – nơi nhu cầu bán dẫn ngày càng tăng.

Diễn biến tại eo biển Hormuz vì vậy đã làm lộ ra một điểm yếu ít được chú ý trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu: sự phụ thuộc vào nguyên liệu hóa dầu. Ngành bán dẫn vốn đã quen với việc quản lý rủi ro về điện, nước hay địa chính trị, nhưng lại chưa từng thực sự “stress test” yếu tố đầu vào này.

Đó là còn chưa kể đến hàng loạt nguyên liệu đầu vào khác của quá trình sản xuất chip mà ít người chú ý, ví dụ khí Helium, một sản phẩm phụ từ quá trình khai thác khí đốt. Và nguồn cung ứng chủ yếu của loại nguyên liệu này lại đến từ chính khu vực Trung Đông, tâm điểm của cuộc xung đột và tắc nghẽn hiện tại.

Khủng hoảng hiện tại cho thấy, ngay cả một ngành công nghệ cao cũng không thể tách rời hoàn toàn khỏi những yếu tố nền tảng của nền kinh tế truyền thống. Và trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng đan xen, một điểm nghẽn tưởng như nhỏ như naphtha lại có thể trở thành yếu tố quyết định đối với toàn bộ ngành công nghiệp trị giá hàng trăm tỷ USD.

Mall) Loa Kiểm Âm Bluetooth EDIFIER MR3/MR5 I Công Suất 36W | Bluetooth 5.4 |