Mỹ lộ ‘vũ khí bí mật’ chống lại sự độc quyền của Trung Quốc trong ngành này

Từ lâu trước khi chiến tranh thương mại và thuế quan bùng nổ, Trung Quốc đã âm thầm thiết lập vị thế thống trị trong lĩnh vực chế biến đất hiếm. Đây là bước đi chiến lược đến mức giờ đây Mỹ và các đồng minh phải cam kết chi hơn 8,5 tỷ USD chỉ để giành lại một phần quyền kiểm soát chuỗi cung ứng.

Trong 2 thập niên, khi sản xuất toàn cầu mở rộng, hoạt động tinh luyện đất hiếm dần biến mất khỏi chuỗi cung ứng phương Tây do chi phí cao, rủi ro kỹ thuật và lợi nhuận ngắn hạn không hấp dẫn. Trung Quốc chọn hướng ngược lại. Quốc gia này duy trì, mở rộng và kết nối toàn bộ hệ thống chế biến, tinh luyện, sản xuất kim loại và nam châm – tạo nên một chuỗi khép kín mà không quốc gia nào có thể cạnh tranh.

Trung Quốc không chiến thắng nhờ khai thác. Trung Quốc thắng vì họ xây được toàn bộ hệ thống, từ tách chiết, tinh luyện đến sản xuất kim loại và nam châm. Mọi nước khác đều rời bỏ cuộc chơi, theo Lipi Sternheim, CEO của REAlloys.

Bà nói thêm: “Các nhà máy không thể chạy bằng quặng. Chúng cần kim loại và hợp kim, và hiện nay chúng tôi là công ty Bắc Mỹ duy nhất có thể tinh luyện kim loại đất hiếm nặng.”

Khi đất hiếm trở thành mặt hàng chiến lược, thì cơ sở hạ tầng chế biến, yếu tố quyết định ai có thể sản xuất công nghệ, đã gần như tập trung toàn bộ tại Trung Quốc. Bắc Kinh nhanh chóng tận dụng lợi thế này, áp đặt hạn chế xuất khẩu để kiểm soát các ngành công nghiệp trọng yếu như quốc phòng và điện tử. Việc các nước phương Tây đánh mất năng lực “đầu – cuối” trong chuỗi đất hiếm chính là khoảng trống mà REAlloys được xây dựng để lấp đầy.

Hiện cuộc chạy đua mới đã tăng tốc với sự tham gia trực tiếp của Bộ Quốc phòng Mỹ. REAlloys đã giải quyết điểm nghẽn lớn nhất của phương Tây là khôi phục năng lực chuyển hóa oxit đất hiếm thành kim loại và hợp kim ngay trên đất Bắc Mỹ.

Thông qua quan hệ đối tác với Hội đồng Nghiên cứu Saskatchewan (SRC), REAlloys trở thành doanh nghiệp duy nhất ở Bắc Mỹ có nguồn cung đất hiếm nặng tinh luyện trong khu vực.

Để đảm bảo nguồn nguyên liệu dài hạn, công ty đã ký thỏa thuận offtake với AltynGroup của Kazakhstan, đưa đất hiếm từ dự án Kokbulak trực tiếp vào hệ thống luyện kim tại Bắc Mỹ, không qua trung gian, không rời khỏi chuỗi cung ứng. Đây là điều phương Tây chưa từng làm được, giữ nguyên liệu trong hệ thống cho đến khi trở thành sản phẩm đạt chuẩn quốc phòng.

Năng lực này được vận hành tại cơ sở Euclid (Ohio), nơi kim loại và hợp kim đất hiếm đang được sản xuất phục vụ các khách hàng chính phủ Mỹ. Khi Mỹ chuẩn bị áp dụng quy định mới vào năm 2027 là cấm sử dụng đất hiếm chế biến tại Trung Quốc trong các dự án quốc phòng, thì khả năng chuyển đổi trong nước càng trở thành tài sản chiến lược quan trọng.

Xây dựng một cơ sở tinh luyện đất hiếm nặng như Euclid không phải câu chuyện vài năm. Quá trình cấp phép, vận hành, thử nghiệm hợp kim và đạt chuẩn quốc phòng cần thời gian hàng thập kỷ. Do đó, trong ngắn hạn phương Tây gần như không có đối thủ cạnh tranh đối với REAlloys.

Mỹ và đồng minh đã chính thức thừa nhận mức độ rủi ro. Tuần này, Washington tổ chức loạt cuộc họp với các đối tác để tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong chuỗi khoáng sản chiến lược. Mức độ đe dọa không còn là suy đoán khi Bắc Kinh đã nhiều lần sử dụng đất hiếm như công cụ gây sức ép. Cuối năm 2025, Trung Quốc cấm xuất khẩu một số vật liệu đất hiếm phục vụ công nghệ quân sự, cản trở hoạt động của các ngành sản xuất nước ngoài. Nhật Bản cũng từng bị Bắc Kinh cắt nguồn cung bất ngờ năm 2010 trong một tranh chấp ngoại giao.

Quang Hùng Studio

Không chỉ dừng ở việc cảnh báo, Washington đã chuyển sang hành động. Mỹ đang xây dựng kho dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá 12 tỷ USD, bao gồm đất hiếm, lithium, nickel, cobalt và nhiều kim loại quan trọng khác. Mục tiêu là giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và đảm bảo nguồn cung cho quốc phòng và sản xuất công nghệ cao.

Song trong khi các dự án chính phủ mất nhiều năm để hoàn thành, thì REAlloys đã có năng lực vận hành thực tế. Công ty hiện kiểm soát điểm nghẽn quan trọng nhất của chuỗi cung ứng, giai đoạn kim loại hóa và hợp kim hóa, nơi phương Tây đã đánh mất ưu thế từ nhiều thập kỷ trước.

Từ nguồn cung Kazakhstan, dự án Hoidas Lake ở Canada, đến chuỗi tinh luyện SRC và nhà máy Euclid, REAlloys xây dựng một hệ thống hoàn chỉnh nhằm giữ hoàn toàn vật liệu trong quyền kiểm soát của Bắc Mỹ.

Theo Oilprice