Tìm thấy phim câm 127 năm tuổi: Hình ảnh ‘robot’ đầu tiên trong lịch sử điện ảnh

Các chuyên gia tại Thư viện Quốc hội Mỹ vừa công bố một phát hiện chấn động: một cuộn phim 127 năm tuổi được tìm thấy trong gara của một gia đình nông dân. Tác phẩm mang tên Gugusse và Người máy tự động, do “phù thủy điện ảnh” Georges Méliès thực hiện vào khoảng năm 1897. Đây được tin là bộ phim đầu tiên trong lịch sử mô tả một thực thể cơ khí có hình dáng con người, xuất hiện hơn 20 năm trước khi thuật ngữ “robot” chính thức ra đời.

Trong đoạn phim ngắn dài 45 giây, Méliès thủ vai ảo thuật gia Gugusse đang biểu diễn cùng một người máy tự động (automaton) trong trang phục chú hề. Sau khi được lên dây cót, cỗ máy bắt đầu nhảy múa khiến người xem thích thú. Tuy nhiên, kịch tính xảy ra khi cỗ máy bất ngờ mất kiểm soát, dùng gậy tấn công dữ dội chính người tạo ra nó. Để kết thúc sự phản kháng này, Gugusse đã dùng một chiếc búa khổng lồ đập tan con robot cho đến khi nó biến mất hoàn toàn.

Dù chỉ là một tiểu phẩm hài hước, bộ phim đã đặt nền móng cho chủ đề kinh điển của dòng phim khoa học viễn tưởng: nỗi sợ hãi về việc máy móc trỗi dậy chống lại con người. Đây là một đóng góp quan trọng vào di sản điện ảnh thế giới, minh chứng cho tầm nhìn xa của Méliès – người vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các nhà văn viễn tưởng như Jules Verne và H.G. Wells.

Hành trình của cuộn phim này cũng ly kỳ không kém nội dung của nó. Vốn được coi là đã thất lạc vĩnh viễn, bộ phim thực chất nằm trong bộ sưu tập của William Delisle Frisbee, một nông dân trồng khoai tây cuối thế kỷ 19 thường đi khắp nơi để chiếu phim lưu động. Con cháu của ông đã lưu giữ những cuộn phim này trong gara suốt nhiều thập kỷ trước khi tặng lại cho Thư viện Quốc hội. Các kỹ thuật viên đã mất hơn một tuần để quét, phục hồi và ổn định hình ảnh nhằm chuyển đổi sang định dạng kỹ thuật số 4K.

Georges Méliès, xuất thân là một ảo thuật gia, đã tiên phong sử dụng các kỹ thuật như phơi sáng kép và phối cảnh cưỡng bức để tạo ra những phép màu trên màn ảnh. Sự xuất hiện của “người máy tự động” trong phim của ông đã khơi nguồn cho hàng loạt nhân vật phản diện robot sau này, tiêu biểu là trong bộ phim The Master Mystery (1919) của Harry Houdini. Việc tìm thấy tác phẩm này không chỉ là một sự tình cờ may mắn mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của những thước phim câm sơ khai trong dòng chảy văn hóa nhân loại.