“Tôi như bị phản bội”: Tiếng than xé lòng của giám đốc Microsoft 62 tuổi mất việc sau 31 năm cống hiến, AI chẳng từ một ai

2025 – Năm thị trường việc làm sụp đổ

Ông Joe Friend – cựu giám đốc 62 tuổi của Microsoft chưa bao giờ nghĩ mình bị sa thải sau ba thập kỷ cống hiến cho “gã khổng lồ” công nghệ này. 

Sáu tháng trước đó, Friend đã nghe tin đồn về việc tái cấu trúc công ty ảnh hưởng đến các nhà quản lý. Ông không nghĩ rằng vai trò của mình gặp rủi ro, nhưng ông đã nhầm. Vào tháng 5/2025, ông bất ngờ nhận thông báo: Ông và 14 người khác trong nhóm của mình, bao gồm bốn nhà quản lý, đã bị sa thải. 

“Tôi không hoàn toàn ngạc nhiên trước việc bị sa thải. Tôi chỉ ngạc nhiên khi mình cũng nằm trong số đó”, người đàn ông 62 tuổi nói. 

Ông gia nhập công ty vào năm 1994 với tư cách là quản lý chương trình chính, phụ trách dự án Microsoft Word. Việc sa thải khiến Friend cảm thấy như bị phản bội, bởi ông tin rằng, Microsoft đã phá vỡ lời hứa ngầm về sự ổn định công việc và phần thưởng tài chính cho những nhân viên trung thành. Giờ đây, ông đang cân nhắc những con đường khác, ưu tiên đam mê hơn là tiền bạc.

Khi Mody Khan mất việc tại Microsoft vào tháng 12/2024, ông ấy hy vọng sẽ nhanh chóng tìm được việc làm mới. Nhưng thị trường việc làm trong lĩnh vực công nghệ lại có những diễn biến khác.

Đến tháng 12/2025, tức là một năm sau khi bị sa thải, Khan vẫn đang đi tìm việc. 

Mặc dù đã có 5 năm làm việc tại Microsoft với vai trò kiến ​​trúc sư giải pháp đám mây, ông ấy cho biết, ngay cả việc được mời phỏng vấn cũng là một cuộc đấu tranh khó khăn.

“Tôi liên tục nộp đơn và đã tham gia phỏng vấn, nhưng đều bị từ chối ở khắp mọi nơi,” ông Khan, người khoảng 50 tuổi và sống ở Texas, cho biết. Trong khi đó, ông đã tiêu hết quỹ dự phòng và chậm trễ trong việc thanh toán tiền thế chấp nhà. Giờ đây, ông lo lắng mình có thể mất nhà.

“Tôi có tiền tiết kiệm, và giờ gần như đã tiêu hết rồi”, ông Khan nói và than thở “Tôi đang gặp rất nhiều khó khăn.”

Không riêng Microsoft, tại Meta – công ty mẹ của Facebook – hơn 3.600 nhân viên đã mất việc trong các đợt cắt giảm đầu năm 2025, nhiều người trong số đó từng là những chuyên gia có thâm niên và nhận đánh giá tốt trước đó. Một số cựu nhân viên kể lại họ bị xếp vào diện “hiệu suất thấp” chỉ vài tuần trước khi bị gọi vào phòng họp thông báo chấm dứt hợp đồng, khiến giới công nghệ và dư luận đặt câu hỏi về tính công bằng trong quy trình sa thải.

Vào tháng 10/2025, Amazon thông báo kế hoạch cắt giảm 14.000 việc làm tại văn phòng, một động thái mà CEO Andy Jassy cho biết nhằm mục đích định hình lại văn hóa công ty.

Những câu chuyện cá nhân này chỉ là phần nổi của một “tảng băng thất nghiệp” rộng lớn hơn. Theo Challenger, tính đến tháng 11/2025, các công ty công nghệ Mỹ đã thông báo sa thải khoảng 154.000 nhân viên, tăng 17% so với năm trước và là con số cao nhất trong bất kỳ lĩnh vực nào.

Sự thay đổi này không giới hạn ở lĩnh vực công nghệ: các ngành tài chính, bán lẻ, sản xuất và dịch vụ cũng báo cáo tăng mạnh các đợt cắt giảm nhân sự trong năm qua. Báo cáo mới nhất từ hãng tư vấn Challenger, Gray & Christmas cho thấy 108.435 công bố sa thải chỉ trong tháng 1/2026 tại Mỹ, mức cao nhất kể từ năm 2009, phản ánh nỗi lo về triển vọng kinh tế và áp lực chi phí doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, bức tranh thị trường lao động năm 2025 cũng ẩn chứa thách thức sâu sắc, theo Cơ quan thống kê Quốc gia Cục Thống kê – Bộ Tài chính.

Trước hết, tỷ lệ lao động phi chính thức còn cao, vẫn chiếm 63,1% tổng số lao động có việc làm trong năm 2025. Điều này phản ánh tính bền vững của việc làm chưa cao, nhiều lao động chưa được bảo đảm đầy đủ về hợp đồng, bảo hiểm xã hội và các quyền lợi cơ bản, tiềm ẩn rủi ro về an sinh xã hội trong dài hạn.

Tình trạng thiếu việc làm có xu hướng tăng nhẹ trong ngắn hạn. Riêng quý IV/2025, số người thiếu việc làm tăng so với quý trước và cùng kỳ năm trước, tập trung chủ yếu ở khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản và nông thôn. Điều này cho thấy sự phục hồi của thị trường lao động chưa thực sự đồng đều giữa các khu vực, nhóm ngành và vùng miền.

Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên 15-24 tuổi quý IV/2025 lên tới 9,04%, cao gấp nhiều lần tỷ lệ chung. Bên cạnh đó, còn khoảng 1,4 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo. Thực trạng này phản ánh sự “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới giáo dục nghề nghiệp, tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Tỷ lệ lao động không sử dụng hết tiềm năng vẫn ở mức gần 4%, tương đương hơn 2 triệu người. Mặc dù đã giảm mạnh so với giai đoạn chịu tác động của đại dịch Covid-19, chỉ tiêu này cho thấy thị trường lao động vẫn tồn tại tình trạng dư cung cục bộ, đặc biệt ở khu vực nông thôn và trong các nhóm lao động lớn tuổi, trình độ thấp.

AI trở thành cái cớ, doanh nghiệp lãi khủng vẫn sa thải nhân sự

Trái ngược với hình ảnh cắt giảm nhân sự liên tục, số liệu kinh tế lại ghi nhận mức lợi nhuận doanh nghiệp ở nhiều ngành, lĩnh vực đạt kỷ lục trong năm 2025. Nhóm doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam, từ cao su đến dệt may, bán lẻ tiêu dùng, đều báo cáo kết quả kinh doanh sáng với lợi nhuận tăng trưởng mạnh so với cùng kỳ. Nhiều công ty thậm chí ghi nhận mức lãi sau thuế cao nhất trong lịch sử hoạt động, theo Công ty DNSE thống kê.

Ở góc độ toàn cầu, các nhà phân tích cho rằng xu hướng sa thải này không đơn thuần chỉ là phản ứng với suy thoái kinh tế mà là triệu chứng của cuộc tái cấu trúc sâu rộng nền kinh tế toàn cầu. 

Một trong những nghịch lý khiến dư luận và chuyên gia băn khoăn là các công ty công nghệ lớn như Meta, Microsoft, Amazon và Alphabet đều tiếp tục cắt giảm nhân sự mạnh trong năm 2025, bất chấp doanh thu và các khoản đầu tư tăng mạnh. Thậm chí, các khoản chi cho AI và công nghệ mới vẫn được duy trì hoặc mở rộng trong khi lực lượng lao động bị thu nhỏ.

Theo hãng tin CBS News, các tập đoàn lớn này được giới kinh tế mô tả như một “jobless boom” (bùng nổ không đi kèm tăng trưởng việc làm). 

Chẳng hạn như tập đoàn Salesforce, báo cáo doanh thu quý đạt hơn 10,2 tỷ USD vào giữa năm 2025, tăng 10% so với cùng kỳ năm ngoái. Công ty cũng thông báo tăng thêm 20 tỷ USD trong kế hoạch mua lại cổ phiếu của mình. Thế nhưng, Salesforce vẫn cắt giảm thêm 4.000 việc làm trong bộ phận hỗ trợ khách hàng.

CEO Marc Benioff cho biết, ông “cần ít nhân viên hơn” vì Salesforce đang đầu tư mạnh vào AI trong toàn bộ hoạt động của mình. Đầu năm nay, Benioff từng tự hào tuyên bố rằng AI đã đảm nhiệm từ 30 đến 50% công việc, điều mà ông cho là những cải thiện về hiệu quả – giảm 17% chi phí.

Song, một số chuyên gia cũng cảnh báo về hiện tượng “AI-washing”. Tức các công ty sử dụng lý do AI để biện minh cho việc sa thải, trong khi động cơ thực sự có thể xuất phát từ các yếu tố như tác động của thuế quan, tình trạng tuyển dụng quá mức trong đại dịch Covid-19 và có lẽ đơn giản là cắt giảm nhân sự lương cao để nhường chỗ cho nhân lực giá rẻ.

“ChatGPT chỉ mới được phát hành ba năm trước… Không phải cứ một công nghệ mới ra đời là lực lượng lao động lại ngay lập tức thích nghi. Đó không phải là cách mọi việc diễn ra”, Martha Gimbel, giám đốc điều hành kiêm đồng sáng lập của Budget Lab tại Đại học Yale, cho biết.

Tóm lại, các CEO bị cáo buộc đang thực hiện “chiêu trò tẩy trắng bằng trí tuệ nhân tạo”, The Guardian đưa tin.

Cơ hội việc làm nào ở 2026?

Bức tranh việc làm cho năm 2026 không hoàn toàn là gam màu u ám. Báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo rằng, trong khi khoảng 92 triệu việc làm mất đi dưới tác động của AI và tự động hóa, thế giới cũng sẽ tạo ra tới 170 triệu vị trí việc làm mới trước năm 2030, đem lại tăng trưởng ròng khoảng 78 triệu việc làm mới nếu lực lượng lao động kịp thích ứng với thay đổi. 

Một phân tích kỹ năng toàn cầu cho thấy các ngành nghề đòi hỏi sự tương tác nhân văn, tư duy phản biện, sáng tạo và chăm sóc con người sẽ trở thành điểm tựa của thị trường lao động. Các vị trí như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, trị liệu tâm lý, xã hội học, dịch vụ xã hội, và nghề thủ công cao cấp được dự báo khó thay thế bởi tự động hóa bởi yếu tố “con người không thể thay thế con người”.

Các công việc mang tính nhạy cảm với cảm xúc, sáng tạo cao và cần phán đoán phức tạp như tư vấn chiến lược, thiết kế trải nghiệm khách hàng ưu việt, sản xuất nội dung sáng tạo cao cấp, nghệ thuật số, và nghiên cứu – phát triển cũng được ghi nhận là có giá trị bền vững hơn trong lao động thời AI.

Bên cạnh đó, AI còn tạo nền tảng cho nghề nghiệp mới:

• Chuyên gia hợp tác AI (AI Collaboration Specialist) – những người thiết kế cách con người và AI cùng làm việc hiệu quả hơn.

• Nhà kiểm định mô hình AI (AI Model Validator) – đảm bảo thuật toán hoạt động công bằng, minh bạch và đúng mục tiêu.

• Chuyên viên đạo đức AI (AI Ethics Officer) – giám sát tính minh bạch và đạo đức trong thiết kế, triển khai AI, đặc biệt trong y tế, pháp luật, và tài chính.

• Kỹ sư tương tác con người – máy (Human-AI Interaction Designer) – thiết kế các hệ thống tương tác tự nhiên, dễ tiếp cận cho mọi người.

Đây là những công việc gần như không thể được AI “sao chép hoàn toàn”, bởi chúng đòi hỏi sự kết hợp tinh tế giữa kỹ thuật và trí tuệ cảm xúc.

Tại Việt Nam, thị trường lao động đang bước sang một giai đoạn mới: không còn tăng trưởng nóng về số lượng, mà tập trung tái cấu trúc chất lượng nguồn nhân lực.

Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tiếp cận AI nhanh. Theo khảo sát của Microsoft năm 2024, 88% lao động tri thức tại Việt Nam đã sử dụng AI tạo sinh trong công việc, cao hơn mức trung bình toàn cầu là 75%.

Theo báo cáo Lương và Thị trường Lao động năm 2026 do Navigos Group thực hiện, kỹ năng AI và khả năng thích ứng trở thành chuẩn mới được các doanh nghiệp kỳ vọng ở người lao động. Thống kê này cũng ghi nhận hơn 89% người lao động sẵn lòng học thêm kỹ năng để thích nghi với AI và công nghệ mới, phản ánh tinh thần chủ động của lực lượng lao động.

Điều này nghĩa là, người lao động thời 4.0 sẽ không cạnh tranh với AI mà cạnh tranh với người biết làm việc “cùng AI” hiệu quả, từ phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình, đến tối ưu chiến lược phát triển sản phẩm.

Song song đó, mô hình freelance, gig economy, và làm việc từ xa cũng mở ra cơ hội thu nhập cao cho nhóm lao động sở hữu kỹ năng số, ngôn ngữ và khả năng sáng tạo nội dung, những yếu tố mà AI khó hoàn toàn thay thế trong thời điểm hiện tại.

Nhìn chung, làn sóng sa thải 2025 không đơn thuần là những con số cắt giảm nhân sự hay các email thông báo lạnh lùng. Nó là lời cảnh báo rõ ràng rằng “vùng an toàn nghề nghiệp” đang co lại nhanh hơn chúng ta tưởng. 

Song, phía sau mỗi cuộc thanh lọc đều mở ra một chu kỳ cơ hội mới. Năm 2026 có thể không phải là năm của sự ổn định tuyệt đối, nhưng sẽ là năm của những người biết chuyển mình, học nhanh hơn, thích nghi tốt hơn và biết cách hợp tác với công nghệ thay vì đối đầu với nó.

Sau cơn bão, thị trường việc làm không biến mất. Nó chỉ thay đổi luật chơi. Và trong luật chơi mới ấy, lợi thế không thuộc về người thâm niên nhất, mà thuộc về người linh hoạt nhất.