Việt Nam thực hiện điều chưa từng có trong lịch sử

Từ Chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045, Việt Nam xác định khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột bứt phá tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong đó, công nghiệp bán dẫn được coi là công nghệ chiến lược, giữ vai trò then chốt trong mục tiêu tự chủ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Chủ trương này nhanh chóng được cụ thể hóa bằng cam kết hành động. Tại buổi làm việc với Hiệp hội Bán dẫn Toàn cầu (SEMI) tháng 11/2025, Thủ tướng khẳng định bán dẫn là nền tảng để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững. Chính phủ đặt mục tiêu có nhà máy chế tạo chip đầu tiên vào năm 2026, đồng thời hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và chuẩn bị nhân lực chất lượng cao.

Thay vì chỉ dừng ở kiểm thử, đóng gói, Việt Nam hướng tới các khâu giá trị gia tăng cao như nghiên cứu, thiết kế và chế tạo. Thực hiện nhiệm vụ được giao, Viettel đã khởi động các bước xây dựng nhà máy chip đầu tiên, coi đây không chỉ là dự án kinh tế mà là bước đi chiến lược trong hành trình làm chủ công nghệ lõi.

Vào ngày 16/1/2026, tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), đúng 10h46, các lãnh đạo chính thức phát lệnh khởi công Nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên của Việt Nam. Đây không chỉ là việc xây dựng một công trình hạ tầng công nghệ cao, mà còn là dấu mốc lịch sử, lần đầu tiên Việt Nam hình thành năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước, tạo nền tảng cho mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ lõi và phát triển hệ sinh thái bán dẫn quốc gia.

Với diện tích 27 ha, nhà máy được định hướng trở thành hạ tầng quốc gia phục vụ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm và sản xuất chip bán dẫn, đáp ứng nhu cầu cho nhiều ngành công nghiệp then chốt.

Từ trước đến nay, ngành công nghiệp bán dẫn thế giới vốn là một “cuộc chơi” đầy khắc nghiệt mà chỉ rất ít quốc gia có thể tham gia sâu. Một sản phẩm chip bán dẫn hoàn chỉnh phải trải qua 6 công đoạn chính: định nghĩa sản phẩm, thiết kế hệ thống, thiết kế chi tiết, chế tạo chip, đóng gói – đo kiểm và tích hợp – thử nghiệm. Việt Nam thời gian qua đã bước đầu tham gia vào 5 trên 6 công đoạn này.

Việc xây dựng nhà máy tại Hòa Lạc chính là mảnh ghép cuối cùng để hoàn thiện và khép kín toàn bộ quy trình sản xuất chip bán dẫn tại Việt Nam. Tuy nhiên, để làm chủ được công đoạn chế tạo, Viettel phải đối mặt với những thách thức về giới hạn vật lý và kỷ luật công nghệ ở mức cao nhất mà con người từng biết tới.

Về bản chất, một con chip được hình thành từ hàng trăm lớp màng mỏng, mỗi lớp có cấu trúc lý hóa riêng. Để tạo ra một con chip hoàn chỉnh, một tấm wafer silic phải trải qua hành trình kéo dài 3 tháng với khoảng 1.000 bước công nghệ liên tiếp.

Trong quá trình đó, tấm wafer di chuyển quãng đường lên tới hàng chục km bên trong nhà máy. Sự phức tạp này đòi hỏi những tiêu chuẩn hạ tầng khắt khe đến mức khó tin: phòng sạch Class 1 với độ sạch gấp 10.000 lần tiêu chuẩn phòng mổ, lượng điện tiêu thụ tương đương 50.000 hộ gia đình và nước tinh khiết sạch gấp 2.000 lần tiêu chuẩn y tế.

Đặc biệt, độ rung chấn của nhà máy chỉ được phép ở mức 12,3 phần triệu mét/giây. Ngay cả những rung động mà con người không thể cảm nhận được cũng có thể coi là quá mạnh, vì chỉ một sai sót nhỏ ở bất kỳ bước nào trong số 1.000 bước công nghệ cũng có thể khiến hiệu suất cả dây chuyền trở về bằng 0.

Trong giai đoạn đầu, Viettel lựa chọn tiến trình công nghệ từ 32 nanomet. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược và thực tiễn cao, bởi tiến trình này phù hợp với lộ trình mục tiêu của quốc gia và có khả năng ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực dân sự như viễn thông, Internet vạn vật (IoT), sản xuất ô tô điện, thiết bị y tế và tự động hóa.

Sự hiện diện của nhà máy không chỉ có ý nghĩa đối với riêng Viettel mà còn tạo xung lực mạnh mẽ cho toàn bộ hệ sinh thái công nghệ của Việt Nam. Thực tế, một trong những rào cản lớn nhất của các công ty thiết kế chip là chi phí và quy trình phức tạp khi phải gửi các bản thiết kế ra nước ngoài để sản xuất thử nghiệm. Khi nhà máy đi vào vận hành, các đơn vị này sẽ có cơ sở trong nước để hiện thực hóa các ý tưởng thiết kế, thay vì chỉ dừng lại “trên giấy”. Đây là đòn bẩy quan trọng để đạt được mục tiêu hình thành 100 doanh nghiệp thiết kế chip vào năm 2030 theo chiến lược bán dẫn quốc gia.

Bên cạnh đó, nhà máy còn là môi trường thực hành hiện đại nhất cho chiến lược đào tạo nguồn nhân lực của đất nước. Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 và con số này sẽ đạt trên 100.000 người vào năm 2040. Nhà máy chính là nơi hiện thực hóa mô hình hợp tác “Ba nhà”: Nhà nước – Nhà trường – Nhà doanh nghiệp. Tại đây, các giảng viên và sinh viên sẽ được trực tiếp chứng kiến và tham gia vào quy trình công nghệ hiện đại, từ đó hình thành nên đội ngũ nhân lực tinh hoa, đủ sức đưa Việt Nam tự lực, tự cường trong lĩnh vực công nghệ cao.