Bác sĩ cảnh báo ‘cơn bão hoàn hảo’ gây đột quỵ dịp Tết

BS-CK2 Bùi Châu Tuệ- Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết, đột quỵ không “chọn ngày” để xảy ra. Nhưng dưới góc nhìn y khoa, Tết lại là thời điểm hội tụ hàng loạt yếu tố nguy cơ, tạo thành một “cơn bão hoàn hảo” tấn công mạch máu não.

Theo BS Tuệ, yếu tố đầu tiên đến từ sự thay đổi đột ngột trong chế độ ăn uống. Nếu ngày thường bữa cơm được kiểm soát, thì mâm cỗ ngày xuân lại là “bài kiểm tra sức chịu đựng” của hệ tim mạch. Bánh chưng, dưa hành, củ kiệu, giò chả, thịt kho… đều chứa lượng muối cao. Khi ăn mặn, cơ thể giữ nước trong lòng mạch, làm tăng thể tích tuần hoàn và đẩy huyết áp lên đột ngột. Với những mạch máu đã xơ cứng ở người lớn tuổi, áp lực này giống như bơm căng một chiếc lốp cũ, nguy cơ vỡ mạch gây xuất huyết não là điều khó tránh.

Song song đó là rượu bia. Uống một lượng lớn trong thời gian ngắn có thể kích hoạt rung nhĩ cấp tính, khiến máu quẩn lại trong buồng tim và hình thành cục máu đông. Khi cục máu này di chuyển lên não, một cơn đột quỵ nhồi máu diện rộng có thể xảy ra. Chất cồn còn khiến cơ thể mất nước, làm máu cô đặc, tăng độ nhớt, tạo điều kiện cho huyết khối hình thành.

Một yếu tố nguy hiểm khác là tâm lý kiêng uống thuốc đầu năm. Nhiều bệnh nhân tăng huyết áp, đái tháo đường tự ý ngưng thuốc vài ngày để “lấy hên”. Theo các bác sĩ, việc dừng thuốc đột ngột khiến huyết áp bật tăng mạnh hơn mức cũ, làm mất hoàn toàn lớp bảo vệ của mạch máu, dẫn đến những cơn tai biến ác tính.

Nhịp sinh hoạt đảo lộn trong những ngày Tết cũng góp phần kích hoạt đột quỵ. Thức khuya, ngủ ít, di chuyển nhiều, cộng với thời tiết thay đổi khiến hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức. Mạch máu phải liên tục co – giãn để thích nghi và khi vượt ngưỡng chịu đựng, tai biến có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Điều đáng lo ngại là đột quỵ trong các bữa tiệc rượu rất dễ bị nhầm với say xỉn. Một người đột nhiên nói líu lưỡi, đi loạng choạng, làm rơi ly trên tay thường bị cho là “quá chén” và để nằm nghỉ. Chính sự chậm trễ này khiến bệnh nhân đánh mất thời gian vàng. Theo các chuyên gia, mỗi phút trôi qua có khoảng hai triệu tế bào não chết đi vĩnh viễn.

Để nhận diện sớm đột quỵ, bác sĩ khuyến cáo người dân cần ghi nhớ quy tắc BE FAST: mất thăng bằng đột ngột, nhìn mờ, méo miệng, yếu tay chân, nói khó và phải hành động ngay. Thời gian tốt nhất để can thiệp bằng thuốc tiêu sợi huyết là trong vòng 4,5 giờ đầu, hoặc lấy huyết khối trong khoảng 6 giờ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều bệnh nhân đến viện muộn chỉ vì tâm lý “qua mùng rồi tính” hoặc xử trí sai tại nhà như cạo gió, chích máu đầu ngón tay, cho uống thuốc dân gian. Những việc này không có tác dụng với đột quỵ, thậm chí còn làm mất cơ hội cứu não.

BS Tuệ cho rằng, đột quỵ có thể phòng tránh nếu kiểm soát tốt lối sống trong những ngày Tết. Ăn nhạt hơn, hạn chế rượu bia, uống đủ nước, duy trì thuốc điều trị đúng giờ và ngủ nghỉ điều độ là những việc tưởng chừng đơn giản nhưng có thể cứu sống chính mình. Đừng để một vài thói quen thiếu kiểm soát biến niềm vui thành cuộc chạy đua sinh tử sau cánh cửa phòng cấp cứu.