Các loại miễn dịch trong cơ thể: Vai trò và cơ chế hoạt động – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Cơ thể con người luôn phải đối mặt với vô số vi khuẩn, virus, nấm và các tác nhân gây hại, do đó cơ thể cần một hệ phòng vệ mạnh mẽ để bảo vệ và phục hồi mỗi khi ốm đau hay tổn thương. Hệ miễn dịch chính là “lá chắn thầm lặng” hoạt động thông qua nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm phản ứng viêm – sốt của miễn dịch bẩm sinh và sự tạo kháng thể đặc hiệu của miễn dịch thích ứng. Nhờ sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều tầng bảo vệ, cơ thể mới có thể nhận diện, ngăn chặn và tiêu diệt các mầm bệnh. Vậy các loại miễn dịch trong cơ thể gồm những gì? Chúng đảm nhiệm vai trò ra sao? TS.BS Nguyễn Phúc Tân, khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) sẽ giải đáp chi tiết trong bài viết dưới đây.

Miễn dịch là gì?

Miễn dịch là khả năng tự bảo vệ của cơ thể trước sự tấn công của các tác nhân như: vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng, chất gây dị ứng hoặc những tế bào bất thường có thể hình thành ung thư. Hiểu đơn giản, miễn dịch chính là “hàng rào an ninh” giúp cơ thể nhận diện và loại bỏ những yếu tố có nguy cơ làm bạn bị bệnh. (1)

Các loại miễn dịch được tạo ra từ nhiều cơ quan và tế bào khác nhau, phân bố khắp cơ thể từ máu, hệ tiêu hóa cho đến da và tủy xương. Nhờ sự phối hợp của mạng lưới này, cơ thể luôn hoạt động như một thể thống nhất để ngăn chặn vi trùng xâm nhập và hỗ trợ quá trình phục hồi khi bạn bị ốm hay chấn thương.

Khi cơ thể tiếp xúc với mầm bệnh, hệ miễn dịch sẽ tạo ra những kháng thể nhằm trung hòa hoặc tiêu diệt tác nhân gây hại. Mỗi loại kháng thể chỉ “nhắm mục tiêu” một loại bệnh nhất định, ví dụ kháng thể của bệnh sởi chỉ bảo vệ bạn khỏi sởi mà không thể chống lại các bệnh khác như cúm hay quai bị.

Camera imou A32EP 3MP

Tầm xa hồng ngoại 10m với công nghệ hống ngoại thông minh. Chống ngược sáng HDR - Hỗ trợ đàm thoại 2 chiều - Hỗ trợ các tính năng thông minh: phát hiện chuyển động, phát hiện con người, phát hiện âm thanh bất thường, chế độ riêng tu, Smart tracking. Tích hợp còi báo động - Hỗ trợ chức năng Soft-AP, kết nối trực tiếp wifi camera không cần thông qua modem nhà mạng. Tích hợp Wi-Fi(IEEE802.11b/g/n), LAN, CLOUD (Imou Protect), ONVIF - Hỗ trơ khe cắm thẻ nhớ Micro SD max 256GB - Nguổn cấp: DC 5V1A, điện năng tiêu thụ - Chất liệu vỏ: Plastic. Đạt chứng nhận CE, FCC Xuất xứ: Trung Quốc ⁃ Bảo hành: 24 tháng. Trọn bộ sản phẩm bao gồm: -1 x Camera - 1 x Hướng dẫn Bắt đầu Nhanh -1x Bộ đổi nguồn -1x Cáp nguồn -1x Bọt gắn Hàng chính hãng imou bảo hành 2 năm toàn quốc

Nếu các loại miễn dịch của cơ thể đang bị suy yếu, chúng ta sẽ dễ mắc các bệnh thông thường như: cảm lạnh, cảm cúm, nhiễm trùng lặp đi lặp lại và dễ nhạy cảm hơn với các tác nhân gây dị ứng hoặc các bệnh mạn tính khác. Do đó, bạn nên duy trì một hệ thống miễn dịch khỏe mạnh để bảo vệ sức khỏe mỗi ngày.

Các loại miễn dịch ở người

Cơ thể chúng ta sở hữu các loại miễn dịch mang cơ chế tự bảo vệ khác nhau để chống lại vi khuẩn, virus, nấm hay ký sinh trùng. Những cơ chế này được chia thành hai nhóm chính: miễn dịch chủ động và miễn dịch thụ động. Mỗi loại miễn dịch có cách hình thành riêng, nhưng đều giữ vai trò quan trọng trong việc giúp cơ thể phòng bệnh và phục hồi khi bị tấn công bởi tác nhân. (2)

1. Miễn dịch chủ động

Miễn dịch chủ động xảy ra khi cơ thể tự sản xuất kháng thể và tế bào miễn dịch để chống lại một tác nhân gây bệnh. Đây là loại miễn dịch bền vững nhất, nhờ cơ chế trí nhớ miễn dịch:

• Miễn dịch tự nhiên: Xảy ra sau khi bạn từng mắc một bệnh nào đó. Khi hồi phục, cơ thể tạo ra “bộ nhớ miễn dịch”, giúp nhận diện và phản ứng nhanh hơn nếu gặp lại tác nhân gây bệnh.
• Miễn dịch nhân tạo: Hình thành nhờ vaccine, giúp kích hoạt hệ miễn dịch mà không cần phải mắc bệnh. Đây là cách an toàn và hiệu quả để phòng các bệnh nguy hiểm.

2. Miễn dịch thụ động

Khác với miễn dịch chủ động, miễn dịch thụ động là khi cơ thể nhận sẵn kháng thể từ bên ngoài, không cần tự tạo ra. Dạng miễn dịch này bảo vệ nhanh chóng nhưng chỉ kéo dài trong thời gian ngắn.

• Miễn dịch bẩm sinh từ mẹ sang con: Trẻ sơ sinh nhận kháng thể qua nhau thai và sữa mẹ, giúp bảo vệ cơ thể trong những tháng đầu đời khi hệ miễn dịch còn non nớt.
• Miễn dịch nhân tạo: Hình thành khi cơ thể được truyền hoặc tiêm trực tiếp các kháng thể đã được tạo sẵn (immunoglobulin). Phương pháp này mang lại hiệu quả bảo vệ ngay lập tức, đặc biệt hữu ích khi cần phòng bệnh khẩn cấp hoặc khi cơ thể không thể tạo miễn dịch kịp thời. Ví dụ thường gặp:
  • Globulin miễn dịch kháng dại (RIG) dùng sau phơi nhiễm virus dại.
  • Globulin miễn dịch chống uốn ván (TIG).
  • Kháng thể Anti-HBs cho trẻ sơ sinh có mẹ nhiễm HBV (tiêm cùng vaccine HBV).
  • Globulin miễn dịch tĩnh mạch (IVIG) trong một số bệnh lý đặc biệt (ví dụ Kawasaki, suy giảm miễn dịch, rối loạn miễn dịch).
  • Kháng thể đơn dòng RSV phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng hô hấp dưới nguy hiểm do virus hợp bào hô hấp (RSV) gây ra.

Ứng dụng của các loại miễn dịch trong y học

Các loại miễn dịch trong hệ thống miễn dịch không chỉ giúp cơ thể chống lại vi khuẩn, virus hằng ngày mà còn được ứng dụng rộng rãi trong y học, dinh dưỡng và cộng đồng.

• Vaccine: Đã được sử dụng hơn 200 năm, bắt đầu từ phát minh của bác sĩ Edward Jenner trong bối cảnh bệnh đậu mùa gây tử vong hàng loạt. Vaccine là chế phẩm sinh học chứa kháng nguyên (vi sinh vật được làm yếu, bất hoạt hoặc chỉ sử dụng một phần kháng nguyên), giúp kích hoạt hệ miễn dịch và tạo miễn dịch chủ động mà không gây bệnh. Vaccine phải được bảo quản đúng tiêu chuẩn để đảm bảo an toàn và hiệu quả. Nhờ tiêm chủng, mỗi năm thế giới cứu sống hàng triệu trẻ em và kiểm soát nhiều bệnh truyền nhiễm từng gây tử vong cao như bại liệt, đậu mùa, sởi, ho gà, bạch hầu, viêm gan B hay thủy đậu. (3)
• Các loại sữa miễn dịch: Sữa miễn dịch hoặc sữa bổ sung kháng thể (như IgG, lactoferrin, colostrum) đang được nhiều gia đình sử dụng cho trẻ em, người lớn tuổi hoặc người có sức đề kháng yếu. Các thành phần này hỗ trợ hàng rào bảo vệ tự nhiên, giúp cơ thể chống lại tác nhân gây viêm nhiễm, đồng thời cải thiện hệ tiêu hóa và hấp thu. Tuy không thay thế thuốc điều trị, sữa miễn dịch được xem như giải pháp dinh dưỡng bổ trợ quan trọng.
• Xét nghiệm miễn dịch: Phương pháp này được dùng để phát hiện nhiều loại bệnh dựa trên phản ứng kháng nguyên – kháng thể. Đây là kỹ thuật phổ biến trong chẩn đoán các bệnh truyền nhiễm (như viêm gan, HIV), bệnh tự miễn, bệnh dị ứng hoặc đánh giá đáp ứng miễn dịch sau tiêm vaccine. Nhờ độ nhạy và độ chính xác cao, xét nghiệm miễn dịch giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán đúng và kế hoạch điều trị phù hợp.
• Liệu pháp miễn dịch trong ung thư: Thay vì tấn công trực tiếp tế bào ung thư như hóa trị hay xạ trị, liệu pháp này kích hoạt hệ miễn dịch tự nhiên của người bệnh để nhận diện và tiêu diệt khối u. Nhiều thuốc miễn dịch hiện nay đã giúp kéo dài thời gian sống, giảm tái phát và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân ung thư giai đoạn tiến triển.
• Ghép tế bào gốc: Ghép tế bào gốc, đặc biệt là ghép tủy xương, là phương pháp điều trị quan trọng cho các bệnh liên quan đến máu và hệ miễn dịch như: leukemia, lymphoma hoặc suy tủy. Tế bào gốc mới giúp tái tạo lại hệ miễn dịch khỏe mạnh, thay thế những tế bào bị tổn thương. Đây là kỹ thuật phức tạp nhưng mang lại cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân trước đây rất khó điều trị.
• Miễn dịch cộng đồng: Miễn dịch cộng đồng là tình trạng khi một tỷ lệ lớn người trong cộng đồng đã có miễn dịch với một bệnh truyền nhiễm, giúp làm chậm hoặc ngăn chặn sự lây lan của mầm bệnh. Miễn dịch cộng đồng thường hình thành nhờ việc tiêm vaccine đầy đủ và đúng lịch, từ đó góp phần bảo vệ cả những người dễ bị tổn thương như trẻ sơ sinh, người lớn tuổi hoặc người có bệnh mạn tính. Tỷ lệ cần đạt để tạo miễn dịch cộng đồng sẽ khác nhau tùy từng bệnh. Chẳng hạn, với bệnh sởi, cần ít nhất 95% dân số được tiêm vaccine để ngăn dịch bùng phát. Riêng với COVID-19, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) hiện không còn sử dụng khái niệm miễn dịch cộng đồng. Lý do là virus liên tục xuất hiện biến thể mới, khả năng lây lan cao và miễn dịch sau tiêm hoặc mắc bệnh tự nhiên đều giảm theo thời gian. Thay vì kỳ vọng vào miễn dịch cộng đồng, mục tiêu hiện nay là giảm nguy cơ bệnh nặng, nhập viện và tử vong thông qua việc tiêm vaccine định kỳ, điều trị sớm và tăng cường bảo vệ nhóm nguy cơ cao.

Để đặt lịch khám, tư vấn các vấn đề về hệ miễn dịch tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

Hy vọng qua bài viết trên, bạn đã hiểu rõ vai trò và cơ chế hoạt động của các loại miễn dịch, từ đó biết cách bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng hiệu quả.