Thạc sĩ – bác sĩ chuyên khoa 1 Ngô Thanh Hùng, giảng viên Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM chia sẻ, những mùi hương ngày tết không chỉ là nét văn hóa mà chúng còn tác động trực tiếp lên não bộ qua đường khứu giác, vốn có liên hệ giải phẫu chức năng chặt với những cấu trúc ở não bộ, liên quan đến mạng lưới điều hòa cảm xúc, stress và giấc ngủ.
Vì sao mùi hương có thể làm dịu tinh thần?
Nhiều nghiên cứu cho thấy mùi hương có khả năng khơi gợi ký ức cá nhân rất mạnh, đồng thời tác động rõ rệt đến cảm xúc. Hiện tượng này không chỉ xuất hiện trong phòng thí nghiệm mà còn rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày.
Trong y học, liệu pháp mùi hương được xem là một phương pháp hỗ trợ điều trị. Một số bằng chứng khoa học cho thấy mùi hương phù hợp có thể giúp giảm căng thẳng, lo âu và cải thiện giấc ngủ ở một số nhóm bệnh. Tuy vậy, hiệu quả còn tùy thuộc vào loại mùi, liều lượng, cách sử dụng và từng người cụ thể.
Những mùi hương ngày tết không chỉ là văn hóa mà còn tác động trực tiếp lên não bộ giúp thư giãn, dễ chịu
ẢNH: AI
Trầm hương
Trầm hương được biết đến như một mùi để “định tâm”. Về thành phần hóa học, trầm chứa nhiều sesquiterpenes và dẫn xuất chromone; các nhóm chất này có tiềm năng tác động lên rối loạn lo âu, trầm cảm và giấc ngủ.
Trong đời sống hằng ngày, hiệu quả của trầm hương đến từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố như một không gian yên tĩnh, ánh sáng dịu, hơi thở chậm lại, tâm trí được thả lỏng… Trong bối cảnh đó, mùi trầm đóng vai trò như chất xúc tác, giúp cơ thể dễ dàng bước vào trạng thái thư thái hơn.
Gợi ý dùng trầm để an thần, hỗ trợ giấc ngủ: Ưu tiên trầm tự nhiên hoặc tinh dầu nguồn gốc rõ ràng. Dùng trong thời gian ngắn 10-20 phút trước khi ngủ, sau đó tắt hoặc thu dọn, mở cửa để thông khí nhẹ. Nếu có hen, viêm mũi dị ứng, COPD, trẻ nhỏ thì tránh đốt; cân nhắc chỉ dùng khuếch tán tinh dầu liều rất thấp hoặc không dùng.
Tinh dầu bưởi, hoa bưởi
Nhóm tinh dầu họ cam chanh có bằng chứng khá phong phú về tác động lên trạng thái stress và khí sắc, với các thành phần nổi bật như limonene.
Cách dùng tinh dầu bưởi trong ngày tết: Buổi sáng hoặc đầu giờ chiều khuếch tán 10-15 phút để tạo cảm giác “sạch – thoáng – tỉnh”. Sau dọn dẹp nấu nước vỏ bưởi xông ngắn (phòng thoáng), hoặc dùng thêm vài giọt tinh dầu bưởi trong chậu nước lau sàn (không được dùng trực tiếp trên da). Tránh khuếch tán sát giờ ngủ nếu bạn thuộc nhóm nhạy cảm mùi (một số người thấy tinh dầu họ cam chanh làm khó vào giấc hơn).
Thạc sĩ – bác sĩ chuyên khoa 1 Ngô Thanh Hùng
ẢNH: M.M
Hoa cau: Tác động chủ yếu qua ký ức, cảm xúc và “định vị mùa”
Với hoa cau, bằng chứng y học hiện đại thường không đi theo hướng như dược lý tinh dầu vì mùi hoa cau ngoài đời biến thiên theo giống, thời tiết, độ nở và không gian. Ở đây, cơ chế thường được nhắc đến là mùi hương kích hoạt ký ức và cảm xúc tích cực ngày tết, từ đó giảm căng thẳng và giúp não chuyển sang trạng thái thư giãn.
Từ góc nhìn thực tế, nếu hoa cau gắn với những hồi ức đẹp của bạn ngày tết, chúng có thể hỗ trợ thư giãn tốt. Ngược lại, nếu bạn từng có trải nghiệm khó chịu với mùi nồng, hiệu quả sẽ ngược lại.
Bác sĩ Ngô Thanh Hùng cũng lưu ý phản ứng với mùi hương rất khác nhau giữa mỗi người. Sự khác biệt này liên quan đến hệ thần kinh khứu giác, ký ức – cảm xúc cá nhân gắn với mùi, mức độ nhạy cảm hóa học của từng người. Vì vậy, khi sử dụng tinh dầu thơm nên bắt đầu với liều rất thấp và trong thời gian ngắn để thử nghiệm.
