Kiểm soát lượng thức ăn, nước uống nạp vào
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Trương Thiện Niềm, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM), trong dịp tết, với người bị tiểu đường, vấn đề cần quan tâm không chỉ nằm ở “đường” mà còn ở tổng lượng tinh bột và chất béo đi kèm.
“Bánh chưng, bánh tét, xôi, củ kiệu ngâm đường,… đều chứa lượng carbohydrate cao, đặc biệt là tinh bột trắng và đường tinh luyện, sẽ làm đường huyết tăng nhanh sau ăn. Nếu ăn kèm thịt mỡ, da, giò chả, món chiên rán nhiều dầu, món kho đậm có nhiều nước dừa, quá trình tiêu hóa chậm lại, khiến đường huyết sau ăn kéo dài nhiều giờ, đồng thời khiến người bệnh nạp vào cơ thể lượng đường cao hơn dự tính”, bác sĩ Thiện Niềm giải thích.
Bánh chưng, bánh tét, xôi, củ kiệu ngâm đường,… đều chứa lượng carbohydrate cao, đặc biệt là tinh bột trắng và đường tinh luyện, sẽ làm đường huyết tăng nhanh sau ăn
Ảnh: AI
Người bệnh tiểu đường không nhất thiết phải tránh hoàn toàn các món truyền thống ngày tết, nhưng chỉ nên ăn một lượng nhỏ (ví dụ 1-2 miếng), ưu tiên ăn kèm nhiều rau xanh và thực phẩm giàu đạm nạc. Quan trọng nhất, cần theo dõi đường huyết trước và sau ăn để đánh giá tác động thực tế lên cơ thể, đồng thời duy trì liều thuốc hằng ngày theo đúng chỉ định của bác sĩ.
Về mứt và trái cây khô, chúng có mật độ đường rất cao vì nước đã được loại bỏ, khiến lượng đường cô đặc lại. Ví dụ, 3-4 lát xoài sấy có thể tương đương một khẩu phần trái cây tươi lớn về mặt carbohydrate. Nếu muốn thưởng thức, bác sĩ Thiện Niềm khuyến nghị, người bệnh nên giới hạn ở mức rất nhỏ (khoảng 10-15 g/lần), ăn ngay sau bữa chính, không ăn rải rác cả ngày. Đặc biệt, người bệnh không nên chọn loại “không đường” nhưng vẫn chứa siro glucose, maltose hoặc chất tạo ngọt năng lượng cao.
Đối với nước uống trong các bữa ăn ngày tết, theo bác sĩ Thiện Niềm, các loại nước ngọt có ga, nước tăng lực, nước ép trái cây đóng chai thường chứa lượng đường đơn rất cao, làm đường huyết tăng nhanh và cao sau khi uống. Với người bệnh tiểu đường, một lon nước ngọt có thể tương đương 6-8 muỗng cà phê đường, đủ để làm đường huyết vượt ngưỡng kiểm soát.
“Rượu bia lại tác động theo cơ chế khác. Khi uống rượu bia cùng bữa ăn nhiều tinh bột và chất béo, đường huyết có thể tăng lên. Nhưng chỉ vài giờ sau đó, đặc biệt vào ban đêm, rượu bia ngược lại có thể gia tăng nguy cơ hạ đường huyết muộn, nhất là ở người đang dùng insulin. Nguy cơ này dễ bị bỏ sót vì triệu chứng hạ đường huyết có thể bị nhầm với say rượu”, bác sĩ Thiện Niềm cảnh báo.
Nếu không thể từ chối hoàn toàn, người bệnh nên giới hạn ở mức tối thiểu, không uống khi đói, không uống nhiều ngày liên tiếp và cần theo dõi đường huyết sát sao trong 24 giờ sau đó. “Lựa chọn an toàn và phù hợp nhất vẫn là nước lọc, nước khoáng, trà không đường hoặc các loại nước thảo mộc nhạt, giúp giải khát mà không làm biến động đường huyết”, bác sĩ Thiện Niềm cho hay.
Duy trì đều đặn các thói quen
Tết Nguyên đán là khoảng thời gian mọi người được nghỉ ngơi nhiều hơn sau những ngày bận rộn, dễ dẫn đến việc quên tập thể dục hoặc vận động rất ít. Nhưng với người bị tiểu đường, chỉ cần vài ngày giảm vận động, độ nhạy insulin đã suy giảm, khiến đường huyết dễ tăng cao hơn bình thường. Vì vậy, trong dịp tết, người bệnh không cần tập luyện cường độ cao, nhưng không nên ngưng vận động hoàn toàn.
Đi bộ nhẹ 10-15 phút sau bữa ăn lớn để hạn chế tăng đường huyết sau ăn
Ảnh: AI
Theo bác sĩ Thiện Niềm, người bệnh có thể duy trì các hình thức đơn giản và an toàn như đi bộ nhanh 20-30 phút mỗi ngày, đi bộ nhẹ 10-15 phút sau bữa ăn lớn để hạn chế tăng đường huyết sau ăn, tránh ngồi liên tục quá 60-90 phút, đồng thời giữ giờ ngủ tương đối ổn định vì thiếu ngủ cũng làm rối loạn kiểm soát đường huyết.
Người bị tiểu đường cần đặc biệt lưu ý, phải theo dõi đường huyết đều đặn để tránh biến chứng sau kỳ nghỉ. Nếu đường huyết ≥ 250 mg/dL (≥ 13,9 mmol/L), bác sĩ Thiện Niềm khuyến nghị nên thực hiện các biện pháp sau:
- Uống đủ nước để tránh mất nước.
- Kiểm tra lại sau 1-2 giờ.
- Tuân thủ thuốc uống hoặc insulin đúng liều đã được hướng dẫn.
- Không tự ý tăng liều thuốc khi chưa có chỉ định cụ thể từ bác sĩ.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt lả, buồn nôn, đau bụng, thở nhanh, hơi thở mùi trái cây, lú lẫn,…, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay vì có thể là biến chứng cấp tính, thay vì tâm lý “kiêng đi khám đầu năm”.
