Thảm Họa Và Nguy Cơ Rối Loạn Tâm Thần ở Trẻ Nhỏ

Viện Sức khỏe tâm thần từng tiếp nhận bé gái 10 tuổi ở Hà Nội nhập viện trong tình trạng lo lắng, căng thẳng, sợ hãi, khóc lóc, mất ngủ, có dấu hiệu trầm cảm sau khi em thoát được khỏi đám cháy lớn tại nơi em và gia đình sinh sống. Trẻ bình phục sau 13 ngày điều trị (thuốc, liệu pháp tâm lý, hỗ trợ về học tập, sinh hoạt…). Tái khám sau 1 năm, trẻ học tập và có sức khỏe ổn định.

Theo chuyên gia của Viện Sức khỏe tâm thần, các rối loạn tâm thần thường gặp ở trẻ nhỏ do thảm họa là phản ứng stress cấp, triệu chứng stress sau sang chấn, rối loạn lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ…

Các rối loạn này được thể hiện khác nhau theo lứa tuổi. Trẻ nhỏ 5 tuổi trở xuống khó khăn trong thể hiện bằng ngôn ngữ, thường có biểu hiện: bám chặt người chăm sóc và (hoặc) khóc lóc, rưng rưng nước mắt; nổi cơn giận dữ, cáu kỉnh hoặc quấy phá; đột nhiên quay trở lại các hành vi như tè dầm và mút ngón tay; biểu hiện sợ hãi gia tăng (ví dụ: sợ bóng tối, quái vật, sợ ở một mình). Với trẻ lớn hơn (từ 6 tuổi trở lên) và thanh thiếu niên: thu mình hoặc cô lập khỏi gia đình và bạn bè; sử dụng ma túy, rượu hoặc thuốc lá; gây rối, thiếu tôn trọng, phá hoại; tức giận hoặc oán hận…

Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) trung bình ở trẻ em và thanh thiếu niên sống sót sau động đất và lũ lụt lần lượt là 19,2%; 30%; 24,4% và 20,4% trong các khoảng thời gian 6 tháng đầu tiên, năm thứ hai, thứ ba và thứ tư sau thảm họa, phổ biến hơn ở bé gái.

Theo các nghiên cứu về PTSD và trầm cảm, tỷ lệ mắc PTSD ở trẻ em và thanh thiếu niên là 26,49%, trầm cảm là 32,35%; tỷ lệ mắc các triệu chứng trầm cảm, lo âu và rối loạn giấc ngủ lần lượt là 31%, 31% và 42%.

Trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương do não bộ và chức năng điều hòa cảm xúc còn đang phát triển khả năng hiểu, diễn đạt và tự bảo vệ còn hạn chế; phụ thuộc nhiều vào cha mẹ, người chăm sóc; dễ bị ảnh hưởng khi gia đình, trường học và cộng đồng bị đứt gãy; phản ứng theo lứa tuổi nên dễ bị bỏ sót hoặc hiểu sai.

Trẻ cần được can thiệp sớm sau sang chấn, với sự hỗ trợ của nhà trường và cộng đồng (giáo viên giúp nhận diện trẻ nguy cơ; hoạt động nhóm, bạn bè, hỗ trợ xã hội giúp tăng khả năng chống chịu; can thiệp học đường có hiệu quả với PTSD, lo âu, trầm cảm..); cho trẻ cơ hội chia sẻ cảm xúc khi các em sẵn sàng, không ép buộc kể lại chi tiết sự kiện.