Thói quen buổi sáng làm tăng nguy cơ đột quỵ mà nhiều người mắc phải

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) cho biết, buổi sáng là thời điểm cơ thể chuyển từ chế độ “ngủ – phó giao cảm” (thần kinh phó giao cảm giúp thư giãn, hạ nhịp tim, hạ huyết áp) sang “thức – giao cảm” (thần kinh giao cảm làm tim đập nhanh, mạch co lại, huyết áp tăng), kéo theo một chuỗi thay đổi về thần kinh, nội tiết và máu, khiến mạch máu não dễ bị tổn thương hơn.

Cơn tăng huyết áp buổi sáng: Bình thường huyết áp ban đêm giảm khoảng 10-20%, sau đó tăng trở lại khi thức dậy; ở một số người, mức tăng này rất mạnh, được gọi là “cơn tăng huyết áp buổi sáng quá mức”.

“Ở nhóm có mức tăng huyết áp tâm thu buổi sáng cao, nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ tăng rõ rệt so với người khác, do hệ giao cảm hoạt hóa mạnh, phóng thích catecholamine, làm co mạch, tăng sức cản và tạo lực ‘xé’ lên mảng xơ vữa vốn đã dễ nứt vỡ ở động mạch cảnh và mạch não”, bác sĩ Hoàng phân tích.

ẢNH: AI

Trạng thái máu dễ đông hơn: Vào buổi sáng, tiểu cầu (tế bào giúp cầm máu) dễ dính vào nhau hơn, nồng độ fibrinogen và các yếu tố đông máu tăng, trong khi PAI‑1 (một chất ức chế hệ tiêu sợi huyết – hệ “tự tan cục máu đông” của cơ thể) lại đạt đỉnh, khiến cơ thể khó “dọn dẹp” các cục máu đông nhỏ mới hình thành. Điều này đồng nghĩa, nếu trên bề mặt mảng xơ vữa xuất hiện cục máu đông nhỏ vào thời điểm này, chúng vừa dễ hình thành, vừa khó bị tan đi kịp thời.

Mất nước qua đêm và cortisol: Sau 6-8 giờ ngủ, cơ thể hao nước qua hơi thở và mồ hôi, làm máu “đặc” hơn, tăng độ nhớt, nhất là ở người lớn tuổi vốn ít thấy khát. Đồng thời, hormone cortisol – loại hormone giúp cơ thể “thức giấc” và đáp ứng với stress – thường đạt đỉnh vào khoảng 7-8 giờ sáng, làm mạch máu nhạy hơn với các chất co mạch và liên quan đến tăng các chất viêm như IL‑6, khiến mảng xơ vữa dễ bất ổn trong “giờ vàng” buổi sáng.

Đặc biệt, thói quen bật dậy khỏi giường vào buổi sáng ngay khi thức dậy sẽ làm tăng nguy cơ đột quỵ ở người có nền mạch máu yếu, tăng huyết áp, xơ vữa mạch, rối loạn nhịp tim, chúng có thể đóng vai trò như “kíp nổ” kích phát cơn đột quỵ trên nền nguy cơ sẵn có.

Khi từ tư thế nằm chuyển sang đứng, khoảng 500-800 ml máu có thể dồn xuống chân vì trọng lực; nếu phản xạ điều hòa huyết áp suy yếu. Hiện tượng này thường gặp ở người cao tuổi, mạch xơ cứng, bệnh thần kinh tự chủ, huyết áp sẽ tụt tạm thời, gọi là “hạ huyết áp tư thế”. Trạng thái này làm giảm máu lên các vùng rìa tưới máu của não, có thể gây thiếu máu não thoáng qua hoặc nhồi máu nhỏ, sau đó tim và mạch lại phản xạ tăng co bóp, khiến huyết áp bật ngược lên cao, làm thành mạch vốn yếu dễ nứt vỡ hơn.

Điện Thoại Di Động Honor X6c 6GB + 128GB/256GB - Pin 5300mAh NFC - Camer

ẢNH: AI

Thói quen buổi sáng giúp phòng ngừa đột quỵ

Vào buổi sáng, nên uống khoảng 200-300 ml nước ấm ngay sau khi thức dậy, trước cà phê hoặc trà, để giảm độ đặc của máu sau một đêm dài không uống nước, đặc biệt quan trọng ở người cao tuổi hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu.

Khi tỉnh giấc, nên áp dụng “quy tắc 2-3 phút”: nằm tại chỗ hít thở sâu, co duỗi tay chân khoảng một phút, sau đó ngồi mép giường thêm 1-2 phút rồi mới đứng dậy chậm rãi, có thể vịn vào giường hoặc ghế nếu dễ choáng, đồng thời tránh tập thể dục cường độ cao hay gắng sức ngay trong 5-10 phút đầu sau khi thức, mà nên chờ 30-60 phút cho huyết áp ổn định rồi mới tập

Ngoài ra, bác sĩ Hoàng khuyến cáo về lâu dài cần kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu, dùng thuốc đúng giờ và đều đặn theo tư vấn bác sĩ. Song song, nên duy trì chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải (giàu rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ôliu, cá và các loại hạt), giảm muối, hạn chế đồ chế biến sẵn, kiểm soát cân nặng, tập thể dục ít nhất 150 phút/tuần với cường độ vừa. Ngủ 7-9 giờ mỗi đêm và tầm soát ngưng thở khi ngủ ở người ngủ ngáy to, buồn ngủ ban ngày, vì rối loạn này liên quan chặt chẽ với huyết áp ban đêm bất thường và tăng nguy cơ đột quỵ sáng sớm.

Tải VPBank