Vì sao người thừa cân vẫn có thể thiếu máu, thiếu sắt?

Bệnh nhân nữ N.T.T.T (47 tuổi, nặng 60 kg, ở TP.HCM) phát hiện bị thiếu máu khi đi khám với các dấu hiệu tim đập nhanh, chóng mặt, mất ngủ kéo dài.

“Tôi cứ nghĩ là bệnh huyết áp tái phát nên cũng không quan tâm lắm. Được một thời gian thì các cơn choáng váng xuất hiện nhiều hơn, lúc đi chợ, đứng lên ngồi xuống hay vận động nhẹ. Tôi không ngờ mình bị thiếu máu, vì thường ngày tôi ăn uống được, không kén món gì”, chị T. chia sẻ.

Bác sĩ chuyên khoa 1 Đoàn Thị Liễu, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) cũng cho biết, trong thực tế lâm sàng, bác sĩ cũng từng tiếp nhận không ít bệnh nhân thừa cân nhưng thiếu máu. Tuy nhiên, bản thân người bệnh lại cho rằng những biểu hiện này chỉ do “tăng cân, làm việc nhiều, stress”, nên tự chịu đựng. Do thiếu máu diễn tiến âm thầm và kéo dài, tim của bệnh nhân phải làm việc nhiều hơn để bù oxy cho cơ thể. Nếu tiếp tục trì hoãn, nguy cơ rối loạn tim mạch là hoàn toàn có thể xảy ra.

Ảnh: AI

Thiếu máu nhưng bề ngoài vẫn tròn trịa, hồng hào

Theo bác sĩ Liễu, trong y học, tình trạng thừa cân nhưng thiếu máu là do “dư calo nhưng thiếu vi chất”. Nhiều người ăn rất nhiều, nhưng lại chủ yếu là đồ ngọt, thức ăn nhanh, chiên rán làm tăng cân nhanh nhưng không giúp tạo máu.

“Nói vui một chút, cơ thể có thể ‘no bụng’ nhưng tủy xương vẫn ‘đói’ sắt, đói vitamin B12 và axit folic. Khi thiếu những chất này, hồng cầu không được sản xuất đầy đủ, dẫn đến thiếu máu dù nhìn bên ngoài vẫn tròn trịa, hồng hào”, bác sĩ Liễu giải thích.

Các dấu hiệu thiếu máu ở người thừa cân dễ bị bỏ sót gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, uể oải: Thường bị nhầm là do dư cân hoặc ít vận động.
• Dễ hụt hơi khi gắng sức nhẹ (leo cầu thang, đi bộ nhanh): Hay quy cho thể lực kém.
• Chóng mặt thoáng qua, choáng váng nhẹ: Xuất hiện không thường xuyên nên ít được chú ý.
• Giảm tập trung, hay buồn ngủ, làm việc kém hiệu quả: Dễ nhầm với stress hoặc thiếu ngủ.
• Đánh trống ngực nhẹ, hồi hộp: Thường thoáng qua nên người bệnh chủ quan.
• Da và niêm mạc nhợt nhạt khó nhận ra: Lớp mỡ dưới da che lấp dấu hiệu điển hình của thiếu máu.

Thừa mỡ, mỡ bụng nhiều làm tăng nguy cơ thiếu sắt

Theo bác sĩ Liễu, thiếu máu, thiếu sắt là dạng phổ biến nhất ở nhóm người thừa mỡ, mỡ bụng nhưng cơ chế khá đặc biệt: Tình trạng thừa mỡ kéo dài gây viêm mạn tính mức độ thấp, làm tăng hepcidin – hormone ức chế hấp thu và sử dụng sắt, dẫn đến thiếu máu chức năng dù cơ thể vẫn có sắt. Ngoài ra, người thừa cân dễ thiếu máu do thiếu vi chất phối hợp như vitamin B12 hoặc axit folic, nhất là khi ăn kiêng không đúng cách.

Còn ở người béo phì, mỡ bụng làm tăng áp lực ổ bụng, gây trào ngược dạ dày-thực quản, từ đó làm giảm hấp thu sắt.

Mall) Loa Kiểm Âm Bluetooth EDIFIER MR3/MR5 I Công Suất 36W | Bluetooth 5.4 |

ẢNH: AI

Đáng nói, các dạng thiếu máu này thường diễn tiến âm thầm, dễ bị che lấp bởi tình trạng thừa cân. Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào cân nặng mà bỏ qua xét nghiệm máu, thiếu máu rất dễ bị bỏ sót cho đến khi đã ảnh hưởng rõ đến sức khỏe tim mạch và khả năng lao động.

Nên làm gì để phòng ngừa thiếu máu và kiểm soát cân nặng an toàn?

Bác sĩ Đoàn Thị Liễu cho biết, người thừa cân hoàn toàn có thể phòng ngừa thiếu máu mà vẫn kiểm soát được cân nặng, cụ thể bằng cách:

• Giảm năng lượng nhưng không cắt vi chất, đặc biệt cần đảm bảo đủ sắt, vitamin B12, acid folic trong bữa ăn hằng ngày.
• Ưu tiên đạm chất lượng cao: Thịt nạc, cá, trứng, đậu…
• Bổ sung sắt đúng cách: Kết hợp thực phẩm giàu sắt với vitamin C (rau xanh, trái cây ít ngọt) để tăng hấp thu sắt.
• Tránh uống trà, cà phê ngay sau bữa ăn.
• Không tự ý ăn kiêng khắc nghiệt (nhịn ăn kéo dài, cắt hoàn toàn tinh bột hoặc thịt đỏ) vì dễ dẫn đến thiếu máu tiềm ẩn.
• Vận động đều, không quá sức, có thể đi bộ nhanh, yoga, bơi…
• Khám và xét nghiệm định kỳ kiểm tra công thức máu, ferritin, vitamin B12 khi mệt mỏi kéo dài, nhất là ở người đang giảm cân.