Viêm túi mật nên ăn gì? Gợi ý thực đơn an toàn, dễ hấp thu

Khi xuất hiện cơn đau hạ sườn phải, buồn nôn hoặc đầy trướng do viêm túi mật, nhiều người băn khoăn viêm túi mật nên ăn gì để giảm khó chịu và hỗ trợ phục hồi. Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp giúp hạn chế kích ứng túi mật, đồng thời cải thiện tiêu hóa. Để hiểu rõ các nhóm dinh dưỡng an toàn cho tình trạng này, hãy cùng Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome theo dõi nội dung phân tích ngay dưới đây.

Viêm túi mật là tình trạng túi mật bị sưng viêm, khiến cơ quan này co bóp kém và dễ gây đau sau ăn. Túi mật vốn giữ vai trò dự trữ và cô đặc dịch mật, giúp tiêu hóa chất béo hiệu quả hơn. Khi bị viêm, dòng chảy dịch mật bị rối loạn nên chế độ ăn cần tuân thủ một số nguyên tắc nhất định. Nếu ăn uống sai cách, người bệnh dễ gặp tình trạng đầy bụng, đau quặn, dễ khiến dấu hiệu viêm tái phát hoặc trở nặng.

Nguyên tắc dinh dưỡng cho người viêm túi mật

Mục tiêu của chế độ ăn trong điều trị viêm túi mật là giảm gánh nặng tiêu hóa chất béo, kiểm soát phản ứng viêm và hạn chế nguy cơ biến chứng về sau. Để đạt được những mục tiêu này, người bệnh cần hiểu rõ viêm túi mật nên ăn gì và tuân thủ 6 nguyên tắc dinh dưỡng sau:

• Hạn chế tổng lượng chất béo, đặc biệt là cholesterol và chất béo bão hòa:
  • Chất béo nên chiếm <30% tổng năng lượng trong khẩu phần (người bình thường là <35%).
  • Cholesterol và chất béo bão hòa dễ làm dịch mật trở nên “đặc” hơn, tăng nguy cơ kết tinh thành sỏi và gây khó khăn cho túi mật đang viêm vì cơ quan này phải co bóp mạnh hơn để đẩy mật xuống ruột.
• Ưu tiên chất béo tốt (omega-3): Các loại chất béo này hỗ trợ chống viêm, cải thiện chuyển hóa mỡ và giảm gánh nặng lên hệ gan mật. Tuy nhiên, vẫn cần kiểm soát lượng vì dù là chất béo tốt, chúng vẫn cần dịch mật để tiêu hóa.
• Bổ sung chất xơ (ít nhất 25-30g/ngày): Chất xơ giúp gắn kết dịch mật dư thừa và đào thải qua phân. Đồng thời, chất xơ còn giảm hấp thu chất béo có hại và ngăn ngừa tiêu chảy quá mức – tình trạng thường gặp khi túi mật bị viêm, khiến dịch mật tiết ra không điều độ, làm cơ thể khó hấp thu chất béo.
• Uống đủ 1.5 – 2 lít nước: Giúp dịch mật loãng hơn, hỗ trợ quá trình bài tiết và giảm nguy cơ ứ đọng.
• Ăn chia nhỏ bữa, tránh ăn quá no: Giảm áp lực co bóp đột ngột lên túi mật đang viêm, giúp tiêu hóa nhẹ nhàng hơn.
• Tránh đồ ngọt, rượu bia và chất kích thích: Đường thúc đẩy rối loạn chuyển hóa mỡ tại gan, làm tăng nguy cơ sỏi mật; còn rượu bia và caffeine có thể làm tình trạng viêm nặng thêm và gây rối loạn co bóp túi mật.

Viêm túi mật nên ăn gì?

Người bị viêm túi mật nên ăn thực phẩm ít béo, dễ tiêu như cháo, súp, rau xanh, trái cây mềm và thịt nạc để giảm gánh nặng cho túi mật. Ưu tiên cách chế biến luộc hoặc hấp, chia nhỏ bữa. Một số thực phẩm tốt cho người bệnh viêm túi mật bao gồm:

1. Rau xanh

Rau xanh là nguồn chất xơ tự nhiên giúp cải thiện nhu động ruột và làm loãng dịch mật, từ đó giảm cảm giác đầy bụng sau ăn. Bên cạnh đó, hàm lượng vitamin A, C, E và chất chống oxy hóa flavonoids trong rau còn hỗ trợ tăng cường sức đề kháng, kiểm soát viêm, giúp túi mật hoạt động ổn định hơn. Đây cũng là nhóm thực phẩm dễ chế biến, có thể dùng trong bữa chính hoặc bữa phụ mà không gây gánh nặng tiêu hóa.

2. Trái cây giàu chất xơ hòa tan (chuối, táo, lê, đu đủ chín)

Trả lời câu hỏi “viêm túi mật nên ăn gì?”, trái cây như chuối, táo, lê hay đu đủ chín là lựa chọn hợp lý. Nhóm hoa quả này giàu chất xơ hòa tan, giúp kéo dịch mật dư thừa ra khỏi đường tiêu hóa, đồng thời hỗ trợ giảm hấp thu chất béo có hại, từ đó làm dịu cảm giác đầy hơi – triệu chứng thường gặp khi túi mật bị viêm.

3. Yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt

Yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp lượng lớn chất xơ không hòa tan, giúp nhu động ruột hoạt động nhịp nhàng, hạn chế táo bón và tiêu chảy – triệu chứng thường gặp khi đường mật gặp vấn đề. Ngoài ra, chỉ số đường huyết thấp của nhóm thực phẩm này giúp duy trì năng lượng ổn định suốt ngày dài, hạn chế tình trạng uể oải, mệt mỏi do tụt đường huyết nhanh khi bị viêm túi mật.

4. Các loại cá béo

Các loại cá béo như hồi, cá thu hay cá ngừ là nguồn giàu protein, chứa ít chất béo bão hòa nên dễ tiêu. Ngoài ra, axit béo omega-3 trong cá béo còn có đặc tính kháng viêm, phù hợp cho người đang hồi phục sau viêm túi mật. Vì vậy, viêm túi mật ăn gì đến từ cá béo là điều nên được cân nhắc để vừa bổ sung đầy đủ protein cho cơ thể, vừa hạn chế nguy cơ gây áp lực lên hệ tiêu hóa.

5. Ức gà bỏ da

Ức gà bỏ da giàu protein nhưng ít chất béo bão hòa, giúp người bệnh dễ tiêu hóa và không tạo áp lực lên túi mật trong giai đoạn sau viêm. Thịt ức gà cũng ít cholesterol hơn so với nhiều loại thịt đỏ (heo, bò, dê…) nên phù hợp cho các bữa ăn nhẹ nhàng. Người bệnh nên ưu tiên chế biến thịt gà bằng các phương pháp ít dầu mỡ như hấp, luộc hoặc hầm cháo, nấu canh.

6. Đậu phụ

Đậu phụ là thực phẩm ít béo. Nhờ không chứa cholesterol và chất béo bão hòa, đậu phụ giúp giảm gánh nặng tiêu hóa so với đạm động vật. Ngoài ra, đậu phụ còn cung cấp axit amin thiết yếu đến từ protein thực vật, hỗ trợ tế bào phục hồi sau viêm một cách tối ưu.

7. Dầu ô-liu

Dầu ô-liu cung cấp chất béo không bão hòa đơn omega-9 – loại chất béo được biết đến với khả năng hỗ trợ làm giảm cholesterol “xấu” ở gan, từ đó giảm nguy cơ gây viêm túi mật do dư thừa cholesterol.

Tuy nhiên, dù dễ tiêu hơn mỡ động vật, dầu ô-liu vẫn là chất béo nên cần dùng với lượng vừa phải để tránh gây áp lực cho hệ tiêu hóa. Người bệnh có thể dùng dầu ô-liu để trộn salad, áp chảo với thịt hoặc cho 1 thìa dầu nhỏ vào món súp/canh.

Người viêm túi mật nên kiêng gì?

Người viêm túi mật nên kiêng đồ chiên rán, thực phẩm nhiều mỡ, nội tạng, thịt đỏ béo, thức ăn nhanh, rượu bia và đồ uống có gas vì dễ làm tăng co bóp túi mật. Cũng nên hạn chế gia vị cay, lòng đỏ trứng và các món quá chua để tránh kích thích đường mật và giảm nguy cơ đau tái phát. Cụ thể:

1. Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ

Các món chiên rán chứa nhiều chất béo, buộc túi mật phải tiết nhiều dịch mật hơn để tiêu hóa, từ đó dễ gây đầy bụng, khó tiêu. Ngoài ra, thực phẩm chiên ở nhiệt độ cao còn sinh ra chất oxy hóa có thể làm phản ứng viêm tiến triển nặng hơn.

Vì vậy, người bệnh viêm túi mật không nên ăn gì được chiên/rán/xào với nhiều dầu mỡ, đặc biệt là mỡ động vật hoặc dầu ăn công nghiệp. Thay vào đó, nên ưu tiên hấp, luộc, áp chảo với ít dầu ô-liu hoặc chiên không dầu.

2. Nội tạng động vật

Nội tạng động vật là nhóm thực phẩm cần tránh vì chứa lượng cholesterol rất cao, dễ làm dịch mật bão hòa và thúc đẩy quá trình kết tinh tạo sỏi mật. Bên cạnh đó, nội tạng còn khó tiêu, dễ làm đầy hơi hoặc đau bụng sau ăn, đặc biệt khi túi mật đang viêm. Vì thế, hạn chế hoàn toàn nội tạng là điều cần thiết để giúp túi mật hoạt động nhẹ nhàng hơn.

3. Thịt đỏ và đồ chế biến sẵn

Thịt đỏ (bò, heo…) chứa nhiều chất béo bão hòa, trong khi đồ chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói…) chứa nhiều muối. Trong đó:

• Chất béo bão hòa: Làm tăng nồng độ cholesterol trong dịch mật, góp phần gây sỏi mật và kích thích viêm.
• Muối: Làm tăng huyết áp, khiến cơ thể tích nước, từ đó làm tăng nguy cơ ứ dịch xung quanh mật đang viêm.

Ngoài ra, các sản phẩm chế biến sẵn còn chứa phụ gia dễ gây kích ứng tiêu hóa. Do đó, trả lời câu hỏi bị viêm túi mật kiêng ăn gì, thịt đỏ và đồ chế biến sẵn chính là nhóm thực phẩm cần hạn chế.

4. Sữa nguyên kem, bơ động vật

Những sản phẩm từ sữa nguyên kem chứa nhiều chất béo bão hòa, dễ làm tăng tiết mật, kích thích túi mật co bóp quá mức trong giai đoạn đang nhạy cảm. Mặt khác, bơ động vật cũng giàu cholesterol, có thể khiến tình trạng đầy bụng xuất hiện nhanh sau bữa ăn. Vì vậy, người bệnh nên chuyển sang sữa tách béo hoặc sữa thực vật để tiêu hóa nhẹ nhàng hơn.

5. Đồ cay, chua, rượu bia, cà phê

Thực phẩm cay hoặc chua có thể kích thích niêm mạc hệ tiêu hóa, làm cơn đau túi mật trở nên khó chịu hơn. Rượu bia và cà phê lại kích thích co thắt và làm dịch mật lưu thông kém, khiến cơ thể dễ mệt và cảm giác đau âm ỉ tăng dần. Vì thế, hạn chế nhóm này giúp giảm nguy cơ tái phát và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Gợi ý thực đơn mẫu cho người viêm túi mật

Thực đơn cho người viêm túi mật cần dựa trên nguyên tắc giảm tối đa chất béo bão hòa và cholesterol, đồng thời tăng cường chất xơ để hỗ trợ đào thải dịch mật dư thừa. Bên cạnh đó, hạn chế đường tinh luyện và chất kích thích (cồn, caffeine…) cũng giúp giảm gánh nặng chuyển hóa và giữ cho đường mật hoạt động ổn định hơn.

Dựa trên những nguyên tắc này, dưới đây là thực đơn mẫu gồm 5 cữ ăn trong ngày dành cho người bệnh viêm túi mật:

• Bữa sáng: Cháo yến mạch + 1 quả trứng luộc + chuối chín.
• Bữa phụ sáng: 1 cốc sữa đậu nành không đường.
• Bữa trưa: Cơm gạo lứt + cá trắm hấp sả gừng + rau muống xào tỏi với ít dầu ô-liu, tráng miệng bằng đu đủ chín.
• Bữa phụ xế: 1 củ khoai lang luộc nhỏ.
• Bữa tối: Cháo ức gà xé bỏ da + rau củ hấp, tráng miệng bằng lê chín.

Lưu ý:

Thực đơn ăn uống cần thay đổi linh hoạt tùy mức độ viêm, khả năng tiêu hóa và nhu cầu dinh dưỡng của từng người. Để xây dựng chế độ ăn phù hợp hơn, người bệnh có thể tham khảo dịch vụ tư vấn dinh dưỡng tại Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome.

Lưu ý khi áp dụng chế độ ăn cho người viêm túi mật

Khi áp dụng chế độ ăn cho người viêm túi mật, cần lưu ý:

• Chế độ ăn chỉ mang tính hỗ trợ, không thể thay thế thuốc hoặc phẫu thuật nếu bác sĩ chỉ định; khi triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên, cần tái khám sớm để đánh giá chính xác.
• Người đã phẫu thuật cắt túi mật có thể cần chế độ ăn khác, vì dòng chảy dịch mật sau mổ thay đổi và khả năng dung nạp chất béo cũng khác so với người còn túi mật.
• Luôn theo dõi phản ứng cơ thể, tránh các thực phẩm gây đầy trướng, khó tiêu hoặc làm nặng thêm dấu hiệu đau hạ sườn phải.
• Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi khẩu phần ăn để bảo đảm phù hợp với mức độ viêm và bệnh lý nền đi kèm.

Tóm lại, xây dựng khẩu phần hợp lý là bước đầu quan trọng hỗ trợ cải thiện triệu chứng và hạn chế biến chứng sau viêm túi mật. Khi nắm rõ viêm túi mật nên ăn gì, người bệnh có thể duy trì thực đơn ăn uống an toàn, giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định hơn. Tuy nhiên, chế độ ăn chỉ mang tính hỗ trợ, mọi thay đổi cần được kết hợp theo tư vấn của bác sĩ để đảm bảo an toàn.