Xử trí và phòng ngừa hóc dị vật ở trẻ dịp Tết

Ngày Tết là khoảng thời gian trẻ em được vui chơi, ăn uống đa dạng hơn và thường sinh hoạt trong không khí rộn ràng, náo nhiệt. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm nguy cơ hóc dị vật đường thở ở trẻ gia tăng đáng kể.

Theo BS.CKI Phạm Thị Mỹ Anh, Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), nguyên nhân chủ yếu đến từ việc trẻ vừa ăn vừa cười đùa, chạy nhảy, cùng với việc tiêu thụ nhiều loại thực phẩm dễ gây hóc như hạt bí, đậu phộng, hạt dưa, thạch rau câu, kẹo cứng… Những dị vật này nếu rơi vào đường thở có thể gây tắc nghẽn nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng trẻ.

“Khi trẻ bị hóc, một trong những sai lầm chết người mà người lớn thường mắc phải là dùng tay móc họng, vuốt xuôi hoặc sơ cứu không đúng cách. Những thao tác này không những không giúp lấy dị vật ra mà còn có thể đẩy dị vật vào sâu hơn, gây trầy xước niêm mạc và dẫn đến tắc nghẽn hoàn toàn đường thở. Vì vậy, việc xử trí đúng cách theo từng tình huống là vô cùng quan trọng” , bác sĩ Mỹ Anh nhấn mạnh.

Trong trường hợp trẻ còn tỉnh táo và không có dấu hiệu suy hô hấp , không thở nhanh, không thở rít, không khó thở, người lớn bên cạnh không nên can thiệp thô bạo vì có thể làm dị vật di chuyển gây bít tắc nặng hơn. Cần trấn an trẻ, có thể khuyến khích trẻ ho mạnh nếu trẻ hợp tác để tự tống dị vật ra ngoài, sau đó nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.

Với trẻ dưới 1 tuổi hoặc cân nặng dưới 10 kg, sơ cứu đúng chuẩn là phương pháp vỗ lưng – ấn ngực. Trẻ được đặt nằm sấp trên cánh tay người sơ cứu, đầu thấp, giữ chắc cổ và đầu, sau đó dùng gót bàn tay vỗ mạnh 5 cái vào vùng lưng giữa hai xương bả vai.

Nếu dị vật chưa bật ra, lật trẻ nằm ngửa và dùng hai ngón tay ấn vào ngực, vị trí dưới đường nối hai núm vú khoảng một khoát ngón tay, ấn 5 cái. Chu kỳ này được lặp lại cho đến khi dị vật ra ngoài hoặc có nhân viên y tế hỗ trợ.

Đối với trẻ trên 1 tuổi, khi trẻ còn tỉnh, áp dụng nghiệm pháp Heimlich. Người sơ cứu đứng phía sau trẻ, vòng hai tay ra trước, một tay nắm lại thành nắm đấm, tay kia chồng lên, đặt vào vùng thượng vị (ngay dưới mũi xương ức) và ấn mạnh, nhanh, dứt khoát theo hướng từ dưới lên trên 5 lần, sau đó kiểm tra và lặp lại nếu cần.

BS.CK2 Bùi Hải Trung, Phó Trưởng khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP.HCM) cho biết: “Trong trường hợp trẻ bất tỉnh hoặc hôn mê, cần đặt trẻ nằm ngửa trên nền an toàn, người sơ cứu quỳ bên cạnh và dùng hai bàn tay chồng lên nhau ấn mạnh, nhanh vào vùng dưới xương ức 5 lần liên tiếp. Nếu trẻ ngưng tim, ngưng thở, phải tiến hành hồi sức tim phổi và hà hơi thổi ngạt ngay lập tức cho đến khi trẻ tự thở lại hoặc có nhân viên y tế đến”.

Bác sĩ cảnh báo, ngay cả khi trẻ đã vượt qua cơn nguy hiểm ban đầu sau khi bị hóc dị vật, các bậc phụ huynh vẫn không nên chủ quan mà cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và kiểm tra đầy đủ.

Không ít trường hợp dị vật không được tống ra hoàn toàn mà âm thầm lọt sâu vào đường thở hoặc phổi, đặc biệt là các mảnh nhỏ như hạt dưa hay bánh kẹo.

Những dị vật này có thể bị “bỏ quên” trong thời gian dài mà không gây triệu chứng rõ ràng ngay lập tức, nhưng về lâu dài sẽ dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi kéo dài, viêm phổi tái diễn nhiều lần hoặc thậm chí hình thành áp-xe phổi, ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ phát hiện kịp thời dị vật còn sót lại và xử trí đúng cách, hạn chế tối đa biến chứng nguy hiểm. Do đó, chủ động sơ cứu đúng và đưa trẻ đi kiểm tra y tế ngay sau khi xảy ra sự cố chính là biện pháp quan trọng nhất để bảo đảm an toàn tính mạng và sức khỏe lâu dài cho trẻ.