Lần hiếm hoi Elon Musk “nhún nhường” trước Trung Quốc: Nếu không làm như vậy, thảm họa có thể xảy ra

Vụ va chạm gần đây giữa một vệ tinh Trung Quốc và tàu vũ trụ Starlink đã dẫn đến một thay đổi lớn trong hoạt động của SpaceX. Cụ thể, hơn 4.000 vệ tinh Starlink hiện sẽ hoạt động ở độ cao thấp hơn để giảm nguy cơ va chạm trong quỹ đạo Trái đất tầm thấp.

Kịch bản không ai mong muốn

Các nhà khoa học vũ trụ từ lâu đã cảnh báo về một kịch bản nguy hiểm: sự va chạm giữa hai vệ tinh trên quỹ đạo Trái đất, tạo ra các mảnh vỡ không gian gây ra hiệu ứng domino của các vụ va chạm tiếp theo, có khả năng khiến quỹ đạo Trái đất tầm thấp trở nên không thể sử dụng được.

Mô hình phản ứng dây chuyền va chạm vệ tinh này đã được nhà khoa học Donald Kessler của NASA đề xuất từ năm 1978, và còn được gọi là Hội chứng Kessler, một kịch bản lý thuyết theo kiểu thác đổ, trong đó mật độ vật thể ở quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO) trở nên quá cao đến mức các vụ va chạm giữa mảnh vỡ và vệ tinh gây ra phản ứng dây chuyền.

Mỗi vụ va chạm tạo ra thêm nhiều mảnh vỡ, dẫn đến sự gia tăng không kiểm soát và theo cấp số nhân của rác thải vũ trụ, có thể khiến quỹ đạo Trái đất không thể sử dụng được trong nhiều thế hệ.

Mặc dù viễn cảnh ác mộng này đã ám ảnh các nhà khoa học vũ trụ trong nhiều thập kỷ, nhưng sự gia tăng theo cấp số nhân của số lượng vệ tinh trong vài năm gần đây đã khiến những nỗi lo sợ này trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Starlink chấp nhận hạ độ cao

Các nhà nghiên cứu từ Viện Phần mềm thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho biết, sự cố suýt va chạm là yếu tố then chốt dẫn đến quyết định tái cấu hình phần lớn chòm sao vệ tinh của SpaceX. Theo thông tin được tờ South China Morning Post trích dẫn, sự cố này làm dấy lên lo ngại về tình trạng tắc nghẽn và rủi ro khi điều khiển vệ tinh do số lượng vệ tinh tiếp tục tăng nhanh.

Các vệ tinh Starlink trước đây hoạt động ở độ cao khoảng 550 km sẽ được hạ dần xuống khoảng 480 km, hoặc khoảng 300 dặm so với bề mặt Trái đất. Phó chủ tịch kỹ thuật của SpaceX, Michael Nicolls, đã công khai xác nhận kế hoạch này, cho biết động thái này nhằm mục đích cải thiện an toàn không gian nói chung.

“Starlink đang bắt đầu một quá trình tái cấu hình đáng kể hệ thống vệ tinh của mình nhằm tập trung vào việc tăng cường an toàn không gian,” Nicolls viết trên X. “Chúng tôi đang hạ độ cao của tất cả các vệ tinh Starlink đang quay quanh quỹ đạo ở độ cao khoảng 550 km xuống khoảng 480 km, bao gồm khoảng 4.400 vệ tinh trong suốt năm 2026. Quá trình này đang được phối hợp chặt chẽ với các nhà khai thác khác, các cơ quan quản lý và Bộ Tư lệnh Không gian Hoa Kỳ.”

Việc điều chỉnh này diễn ra khi quỹ đạo Trái đất tầm thấp ngày càng trở nên chật chội. Ước tính cho thấy hiện có khoảng 15.000 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo, hầu hết ở độ cao từ 500 đến 1.000 km. Riêng Starlink đã có hơn 9.000 vệ tinh đang hoạt động, trở thành chòm sao vệ tinh lớn nhất trong không gian. Sự chấp thuận của Ủy ban Truyền thông Liên bang Hoa Kỳ (FCC) cuối cùng có thể cho phép Starlink mở rộng lên hơn 19.000 vệ tinh, với kế hoạch dài hạn có thể lên tới 34.400 vệ tinh.

Các tập đoàn lớn khác cũng đang chuẩn bị cho những đợt triển khai quy mô lớn. Dự án Kuiper của Amazon và chòm sao SpaceSail của Trung Quốc đều có kế hoạch đưa hàng nghìn vệ tinh vào các dải quỹ đạo tương tự, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ va chạm, tạo ra mảnh vỡ và tính bền vững lâu dài của quỹ đạo Trái đất tầm thấp.

Việc giảm độ cao quỹ đạo mang lại lợi ích an toàn rõ rệt. Các vệ tinh hoạt động gần Trái Đất hơn sẽ chịu lực cản của khí quyển lớn hơn, điều này giúp đưa các tàu vũ trụ gặp sự cố ra khỏi quỹ đạo nhanh hơn và giảm sự tích tụ rác thải vũ trụ về lâu dài. Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng có những mặt trái. Các nhà nghiên cứu Trung Quốc lưu ý rằng các vệ tinh ở độ cao thấp hơn sẽ bị suy giảm quỹ đạo nhanh hơn đáng kể, có nghĩa là chúng phải sử dụng nhiều nhiên liệu hơn để duy trì vị trí. Nếu không thường xuyên điều chỉnh, các vệ tinh có nguy cơ rơi vào khí quyển sớm và bị mất.

Mặc dù nhu cầu nhiên liệu tăng thêm, SpaceX sẵn sàng chấp nhận chi phí này để đổi lấy việc giảm nguy cơ va chạm. Khi các chòm sao vệ tinh khổng lồ tiếp tục mở rộng, việc quản lý độ cao ngày càng được xem là một trong những công cụ hiệu quả nhất để ngăn ngừa các cuộc chạm trán nguy hiểm trong các vùng quỹ đạo được sử dụng nhiều nhất của Trái đất.