Áp lực nhiều vai trò ở phụ nữ hiện đại: Nhận diện và xử lý kiệt sức

Tiến sĩ – bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn, Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Y học cổ truyền, Trường đại học Khoa học Sức khỏe – Đại học Quốc gia TP.HCM; chuyên gia – Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, cho biết phụ nữ hiện đại đang đảm nhiệm đồng thời nhiều vai trò trong cùng một giai đoạn sống. Họ không chỉ là người lao động chuyên môn, mà còn là người chăm sóc gia đình, nuôi dạy con cái, hỗ trợ cha mẹ 2 bên và duy trì các mối quan hệ xã hội.

Áp lực đa vai trò này thường được xem như một phần tất yếu của sự trưởng thành và trách nhiệm. Tuy nhiên, khi căng thẳng kéo dài mà không được nhận diện đúng, cơ thể và tinh thần sẽ dần rơi vào trạng thái kiệt sức.

Ảnh minh họa: AI

Gánh nặng “3 vai”: Công việc – gia đình – chăm sóc người thân

Ở môi trường công việc, phụ nữ phải đáp ứng yêu cầu về năng suất, tiến độ, năng lực chuyên môn và cạnh tranh nghề nghiệp. Đồng thời, họ vẫn giữ vai trò trung tâm trong tổ chức đời sống gia đình: Quản lý tài chính, chăm sóc con cái, quán xuyến sinh hoạt… Bên cạnh đó, việc chăm sóc cha mẹ lớn tuổi hoặc người thân bệnh mạn tính tạo thêm một tầng áp lực cảm xúc và trách nhiệm đạo đức.

Sự chồng lấp của 3 vai trò trên khiến thời gian nghỉ ngơi của phụ nữ bị thu hẹp. Nhiều phụ nữ duy trì nhịp sinh hoạt thiếu cân bằng trong thời gian dài: Ngủ muộn, ăn uống thất thường, ít vận động, ít không gian cá nhân. Điều đáng chú ý là phần lớn vẫn cố gắng hoàn thành mọi việc mà không thừa nhận bản thân đang quá tải. Đây là yếu tố làm burnout trở nên âm thầm và khó nhận diện.

Dấu hiệu burnout

Bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn cho biết, burnout không chỉ là cảm giác mệt mỏi thông thường. Về mặt y học, đây là trạng thái suy kiệt thể chất và cảm xúc do stress mạn tính không được kiểm soát. Các biểu hiện thường gặp gồm:

Mất ngủ kéo dài, khó vào giấc hoặc thức giấc giữa đêm. Rối loạn giấc ngủ làm trầm trọng thêm tình trạng mệt mỏi ban ngày và suy giảm miễn dịch. Đau đầu kiểu căng thẳng, cảm giác nặng đầu, cổ vai gáy căng cứng. Đây là hệ quả của co cơ kéo dài và rối loạn điều hòa thần kinh thực vật. Giảm tập trung, dễ quên, làm việc kém hiệu quả. Stress kéo dài ảnh hưởng đến chức năng vỏ não trước trán – vùng điều hành nhận thức và kiểm soát cảm xúc. Rối loạn tiêu hóa như đầy bụng, chán ăn, tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ. Trục não – ruột bị tác động khi hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt liên tục.

Ở một số trường hợp, burnout còn đi kèm lo âu, cáu gắt, giảm hứng thú với công việc và gia đình, thậm chí xuất hiện cảm giác trống rỗng hoặc mất ý nghĩa sống. Khi các dấu hiệu này kéo dài trên vài tuần và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống, cần xem đây là vấn đề sức khỏe thực sự chứ không đơn thuần là “yếu đuối”.

Khi nào cần can thiệp y khoa

Can thiệp y khoa cần được xem xét khi xuất hiện một trong các tình huống sau: Mất ngủ trên 2 tuần không cải thiện dù đã điều chỉnh sinh hoạt; đau đầu hoặc rối loạn tiêu hóa tái diễn nhiều lần; giảm tập trung ảnh hưởng công việc; xuất hiện triệu chứng trầm cảm, lo âu rõ rệt; hoặc có ý nghĩ tiêu cực về bản thân.

Quang Hùng Studio

Khám chuyên khoa giúp loại trừ các bệnh lý thực thể như rối loạn nội tiết, thiếu máu, bệnh tuyến giáp hoặc rối loạn chuyển hóa – những tình trạng có thể biểu hiện tương tự burnout. Đồng thời, đánh giá tâm lý lâm sàng giúp phân biệt stress nghề nghiệp với rối loạn lo âu hoặc trầm cảm cần điều trị chuyên sâu.

Việc can thiệp sớm giúp ngăn tiến triển thành suy nhược mạn tính, rối loạn giấc ngủ kéo dài hoặc rối loạn khí sắc.

Theo bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn, kiệt sức không xảy ra trong một ngày. Nó là kết quả của nhiều tháng, thậm chí nhiều năm căng thẳng tích lũy. Khi cơ thể đã lên tiếng, điều cần làm không phải là cố gắng thêm, mà là dừng lại để đánh giá và điều chỉnh. Đó là bước đầu tiên của chăm sóc sức khỏe chủ động.