Xét nghiệm Hantavirus: 5 phương pháp được Bộ Y Tế tin dùng

Trong bối cảnh nhiều quốc gia ghi nhận số ca nhiễm Hantavirus gia tăng, Bộ Y tế đang cập nhật năng lực xét nghiệm Hantavirus nhằm chủ động phát hiện và kiểm soát nguy cơ dịch bệnh tại Việt Nam. Theo TTƯT.PGS.TS.BS Phan Quốc Hoàn, Giám đốc Trung tâm Xét nghiệm, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, xét nghiệm phát hiện sớm Hantavirus có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán xác định, theo dõi nguy cơ tổn thương cơ quan và hỗ trợ xây dựng hướng điều trị phù hợp theo từng giai đoạn bệnh.

Xét nghiệm Hantavirus là gì?

Xét nghiệm Hantavirus là kỹ thuật y khoa nhằm phát hiện sự hiện diện của virus hoặc các kháng thể mà hệ miễn dịch tạo ra để chống lại virus này trong cơ thể người bệnh. Đây là bước quan trọng giúp bác sĩ chẩn đoán sớm các bệnh lý do nhiều chủng Hanta gây ra. Hiện tại chưa có phương pháp điều trị cụ thể hoặc vắc xin nào được cấp phép trên toàn cầu cho bệnh nhiễm virus Hanta. Căn bệnh này vô cùng nghiêm trọng vì khoảng 40% người mắc bệnh tử vong. (1)

Bệnh thường biểu hiện với sốt cấp tính, giảm tiểu cầu, tổn thương nội mô mạch máu, rối loạn đông máu và có thể tiến triển suy thận hoặc suy hô hấp nặng. Do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và dễ nhầm với nhiều bệnh sốt nhiễm trùng khác, các xét nghiệm cận lâm sàng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chẩn đoán.

Hiện nay, các kỹ thuật phát hiện Hantavirus chủ yếu bao gồm xét nghiệm huyết thanh học nhằm phát hiện kháng thể IgM/IgG kháng Hantavirus và các kỹ thuật sinh học phân tử như realtime RT-PCR để phát hiện RNA virus, góp phần chẩn đoán sớm, định type virus và hỗ trợ giám sát dịch tễ học.

Khi nào cần làm xét nghiệm Hantavirus?

Người dân nên chủ động thăm khám và làm các xét nghiệm Hantavirus trong các trường hợp sau:

• Có triệu chứng nghi ngờ như sốt, đau cơ, mệt mỏi kéo dài hoặc khó thở, đau bụng hoặc xuất huyết bất thường.
• Sinh sống và làm việc tại môi trường có nguy cơ chứa virus như trạng trại, kho bãi, nhà kho cũ.
• Tiếp xúc trực tiếp với chuột, phân chuột, nước tiểu chuột.
• Vừa trở về từ vùng đang có ghi nhận ca mắc hoặc ổ dịch Hantavirus.
• Có kết quả âm tính với các bệnh truyền nhiễm khác nhiễm khác nhưng có triệu chứng vẫn kéo dài không rõ nguyên nhân.

BS Phan Quốc Hoàn khuyến cáo người dân không nên chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ hoặc có yếu tố dịch tễ liên quan. Việc phát hiện sớm chủng loại là yếu tố then chốt giúp xác định chính xác tình trạng bệnh, theo dõi nguy cơ biến chứng và đưa ra hướng điều trị kịp thời.

Trước tình hình diễn biến phức tạp của bệnh do virus Hanta gây ra tại nhiều quốc gia trên thế giới, đến ngày 12/5, tổng số ca nhiễm virus Hanta đã tăng lên 11, bao gồm 9 ca nhiễm chủng Andes (là những chủng Hantavirus quan trọng nhất ở Nam Mỹ có tỷ lệ tử vong cao) và 2 trường hợp nghi ngờ.

Đáng lưu ý, các biểu hiện ban đầu của bệnh thường khá giống cúm hoặc sốt xuất huyết Dengue thường có biểu hiện sốt cao, đau nhức cơ, mệt mỏi và buồn nôn… nên  rất dễ bỏ sót. Trong khi đó, một số trường hợp có thể tiến triển nhanh sang suy hô hấp hoặc suy thận nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm. Thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm còn giúp tăng độ chính xác của kết quả, bởi mỗi phương pháp xét nghiệm sẽ phù hợp với từng giai đoạn nhiễm virus khác nhau.

Các loại xét nghiệm virus Hanta hiện nay

Hiện nay, chẩn đoán Hantavirus chủ yếu dựa vào các xét nghiệm huyết thanh học và sinh học phân tử. Do biểu hiện lâm sàng của bệnh thường không đặc hiệu và dễ nhầm với nhiều bệnh sốt nhiễm trùng khác như dengue, leptospira hoặc sốt mò, xét nghiệm đóng vai trò quyết định trong chẩn đoán xác định, theo dõi và giám sát dịch tễ học.

Theo hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế, để chẩn đoán chính xác và phân biệt, bác sĩ thường chỉ phối hợp các phương pháp từ sàng lọc nhanh đến chuyên sâu:

1. Xét nghiệm huyết thanh học

Đây hiện vẫn là nhóm xét nghiệm được sử dụng phổ biến nhất trong chẩn đoán Hantavirus do thời gian virus huyết thường ngắn, trong khi đáp ứng miễn dịch xuất hiện khá sớm.

1.1. Xét nghiệm Hantavirus IgM

Xét nghiệm IgM nhằm phát hiện kháng thể IgM đặc hiệu kháng Hantavirus trong huyết thanh hoặc huyết tương người bệnh, thường sử dụng kỹ thuật ELISA, miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (IFA) hoặc test nhanh miễn dịch sắc ký.

Ý nghĩa:

• IgM dương tính gợi ý nhiễm Hantavirus cấp hoặc mới mắc.
• Kháng thể IgM thường xuất hiện trong những ngày đầu của bệnh và có thể tồn tại vài tuần đến vài tháng.

Ưu điểm:

• Độ nhạy cao trong giai đoạn cấp.
• Thích hợp cho chẩn đoán thường quy.

Hạn chế:

Camera imou A32EP 3MP

Tầm xa hồng ngoại 10m với công nghệ hống ngoại thông minh. Chống ngược sáng HDR - Hỗ trợ đàm thoại 2 chiều - Hỗ trợ các tính năng thông minh: phát hiện chuyển động, phát hiện con người, phát hiện âm thanh bất thường, chế độ riêng tu, Smart tracking. Tích hợp còi báo động - Hỗ trợ chức năng Soft-AP, kết nối trực tiếp wifi camera không cần thông qua modem nhà mạng. Tích hợp Wi-Fi(IEEE802.11b/g/n), LAN, CLOUD (Imou Protect), ONVIF - Hỗ trơ khe cắm thẻ nhớ Micro SD max 256GB - Nguổn cấp: DC 5V1A, điện năng tiêu thụ - Chất liệu vỏ: Plastic. Đạt chứng nhận CE, FCC Xuất xứ: Trung Quốc ⁃ Bảo hành: 24 tháng. Trọn bộ sản phẩm bao gồm: -1 x Camera - 1 x Hướng dẫn Bắt đầu Nhanh -1x Bộ đổi nguồn -1x Cáp nguồn -1x Bọt gắn Hàng chính hãng imou bảo hành 2 năm toàn quốc

• Có thể phản ứng chéo giữa các type Hantavirus khác nhau.
• Một số trường hợp giai đoạn quá sớm có thể âm tính giả.

1.2. Xét nghiệm Hantavirus IgG

Xét nghiệm IgG chủ yếu phục vụ: đánh giá nhiễm cũ, khảo sát dịch tễ, hoặc xác định huyết thanh chuyển đổi.

Ý nghĩa:

• IgG dương tính đơn độc thường gợi ý nhiễm trước đây.
• Hiệu giá IgG tăng ≥ 4 lần giữa mẫu huyết thanh giai đoạn cấp và hồi phục có giá trị chẩn đoán xác định.

1.3. Kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (IFA)

IFA được sử dụng tại một số phòng xét nghiệm tham chiếu để phát hiện kháng thể Hantavirus.

Ưu điểm:

• Độ nhạy và độ đặc hiệu khá cao.
• Có thể hỗ trợ nhận diện kiểu phản ứng kháng thể.

Hạn chế:

Phụ thuộc người đọc, Khó chuẩn hóa giữa các phòng xét nghiệm. Yêu cầu kỹ thuật viên có kinh nghiệm.

1.4. Test nhanh Hantavirus

Một số test nhanh miễn dịch sắc ký đã được phát triển nhằm phát hiện IgM/IgG Hantavirus. Hiện tại test nhanh cho Hantavirus chưa phổ biến và chưa có test phát hiện kháng nguyên.

Ưu điểm:

• Thời gian trả kết quả nhanh (10–20 phút).
• Có thể sử dụng ở tuyến đầu hoặc trong điều tra ổ dịch.

2. Xét nghiệm sinh học phân tử

2.1. Realtime RT-PCR phát hiện Hantavirus RNA

Do Hantavirus là virus RNA sợi đơn, âm nên kỹ thuật realtime RT-PCR hiện là phương pháp sinh học phân tử chủ yếu để phát hiện RNA virus.

Mẫu bệnh phẩm:

• Máu toàn phần chống đông EDTA
• Huyết thanh/huyết tương
• Mô bệnh phẩm (trong trường hợp nặng hoặc nghiên cứu)

Vai trò:

• Phát hiện sớm trước khi xuất hiện kháng thể.
• Hỗ trợ chẩn đoán trong giai đoạn đầu bệnh.
• Định type và nghiên cứu dịch tễ học phân tử.

Ưu điểm:

• Độ đặc hiệu cao.
• Phát hiện trực tiếp virus.

Hạn chế:

• Thời gian virus trong máu ngắn nên dễ âm tính giả.
• Độ nhạy phụ thuộc thời điểm lấy mẫu và tải lượng virus.

2.2. Giải trình tự gen (Sequencing/NGS)

Các kỹ thuật Sanger sequencing hoặc NGS hiện chủ yếu được sử dụng trong: nghiên cứu, giám sát dịch tễ, phân tích tiến hóa virus, xác định genotype Hantavirus.

3. Các xét nghiệm chẩn đoán bổ sung

Ngoài việc xét nghiệm Hantavirus đặc hiệu, các bác sĩ còn sử dụng các xét nghiệm khác để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh:

3.1 Xét nghiệm máu

• Xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC): Số lượng tiểu cầu thấp (giảm tiểu cầu) là dấu hiệu đặc trưng của nhiễm Hantavirus.
• Xét nghiệm chuyển hóa: Đánh giá chức năng thận đối với hội chứng suy thận mạn tính (CKD)
• Khí máu động mạch: Đo nồng độ oxy trong HPS
• Nồng độ Lactate: Cho biết mức độ cung cấp oxy cho mô.

3.2 Nghiên cứu hình ảnh

• X quang ngực: Cho thấy thâm nhiễm phổi trong hội chứng phổi tắc nghẽn (COPD)
• Chụp CT: Cung cấp hình ảnh chi tiết về phổi.
• Siêu âm tim: Đánh giá chức năng tim trong các trường hợp nặng.

Quy trình thực hiện

Quy trình thực hiện xét nghiệm Hantavirus thường gồm nhiều bước nhằm đảm bảo kết quả chính xác và hỗ trợ bác sĩ đánh giá đúng tình trạng bệnh của người bệnh.

1. Thăm khám và đánh giá yếu tố nguy cơ

Bác sĩ sẽ khai thác triệu chứng lâm sàng, tiền sử tiếp xúc với loài gặm nhấm, yếu tố dịch tế và thời điểm khởi phát bệnh. Đây là bước quan trọng giúp định hướng loại xét nghiệm phù hợp.

Công Tơ Điện Hunonic Entec - Giải Pháp Tiết Kiệm Năng Lượng Thông Minh Điều Khiển

Chi tiết Địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm hàng hóa Tên tổ chức chịu trách nhiệm hàng hóa Khu vực xuất xứ Thời hạn bảo hành Điện áp đầu vào (V) Công suất (W) Loại bảo hành Thương hiệu 750 KIM GIANG HUNONIC HÀ NộI Việt Nam 12 tháng 220v 14000 Bảo hành

2. Chỉ định phương pháp xét nghiệm phù hợp.

Tùy từng trạng bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm phù hợp. Trong một số trường hợp nghi ngờ cao nhưng kết quả ban đầu âm tính, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm lại sau 72 giờ từ khi xuất hiện triệu chứng.

3. Lấy mẫu bệnh phẩm

Mẫu bệnh phẩm thường là máu tĩnh mạch (lấy máu từ tĩnh mạch theo quy trình chuẩn) Các mẫu huyết thanh/ huyết tương dùng cho các xét nghiệm ELISA IgM/ IgG, IFA. Mẫu máu toàn phần EDTA cho xét nghiệm sinh học phân tử. Các mẫu sinh học phân tử cần bảo quản 2-80c và chuyển ngay tới phòng xét nghiệm, nếu phải bảo quản nên lưu ở – 700C

4. Phân tích mẫu tại phòng xét nghiệm

Mẫu bệnh phẩm được chuyển đến phòng xét nghiệm để thực hiện các kỹ thuật chuyên môn như ELISA, RT-PCR. Tùy từng phương pháp, thời gian xử lý và trả kết quả sẽ khác nhau.

Lưu ý cần biết trước khi thực hiện

Trước khi thực hiện test Hantavirus người bệnh nên chủ động thông báo cho bác sĩ về các triệu chứng đang gặp phải, tiền xử tiếp xúc với loài gặm nhấm, các thuốc đang sử dụng và thời điểm khởi phát bệnh. Điều này giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp xét nghiệm phù hợp và tăng độ chính xác trong chẩn đoán.

1. Test nhanh Hantavirus có cần nhịn ăn không?

Không. Phần lớn các xét nghiệm Hantavirus, bao gồm test nhanh phát hiện kháng thể hoặc xét nghiệm ELISA là tìm kháng thể hoặc vật chất di truyền của virus trong huyết thanh nên thành phần dinh dưỡng trong thức ăn không làm thay đổi kết quả.

Tuy nhiên, trong trường hợp bác sĩ chỉ định kết hợp thêm các xét nghiệm sinh hóa máu như đường huyết, mỡ máu hoặc chức năng gan thận, người bệnh có thể được hướng dẫn nhịn ăn từ 6 – 8 giờ để đảm bảo kết quả chính xác hơn.

2. Chi phí xét nghiệm Hantavirus là bao nhiêu?

Giá xét nghiệm sẽ phụ thuộc vào kỹ thuật thực hiện (Test nhanh, ELISA hay PCR), số lượng xét nghiệm cần thực hiện, tình trạng lâm sàng của người bệnh, cơ sở y tế thực hiện, các xét nghiệm hỗ trợ và chẩn đoán phân biệt, tổng chi phí có thể thay đổi tùy từng trường hợp cụ thể.

3. BVĐK Tâm Anh có thực hiện xét nghiệm virus Hanta không?

Có. Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong những cơ sở y tế triển khai xét nghiệm Hantavirus phục vụ chẩn đoán, theo dõi và hỗ trợ điều trị bệnh.

Trung tâm Xét nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được đầu tư hệ thống máy móc hiện đại đạt chuẩn ISO 15189:2012, có khả năng thực hiện nhiều kỹ thuật xét nghiệm từ sàng lọc đến chuyên sâu như miễn dịch và sinh học phân tử PCR nhằm hỗ trợ phát hiện sớm tác nhân gây bệnh. Quy trình xử lý mẫu được thực hiện trong môi trường đạt chuẩn an toàn sinh học, giúp đảm bảo độ chính xác và hạn chế nguy cơ lây nhiễm chéo.

Người bệnh được thăm khám bởi đội ngũ chuyên gia Truyền nhiễm, Nội tổng hợp và Trung tâm Xét nghiệm giàu kinh nghiệm trong nhận diện các biểu hiện dễ nhầm lẫn của Hantavirus như sốt xuất huyết, cúm hoặc viêm phổi để chỉ định xét nghiệm phù hợp theo từng giai đoạn bệnh.

Một trong những thế mạnh của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là khả năng phối hợp đa chuyên khoa trong chẩn đoán và điều trị. Sau khi có kết quả xét nghiệm, người bệnh được đánh giá toàn diện bởi các chuyên khoa Truyền nhiễm, Hô hấp, Hồi sức tích cực, Thận tiết niệu và Tim mạch nhằm theo dõi sát nguy cơ tổn thương cơ quan và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa theo từng tình trạng bệnh.

Trong các trường hợp diễn tiến nặng, hệ thống hồi sức hiện đại với máy thở, lọc máu liên tục (CRRT), ECMO hỗ trợ điều trị suy hô hấp hoặc suy đa cơ quan, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ biến chứng nguy kịch.

Tóm lại, xét nghiệm Hantavirus có vai trò quan trọng trong chẩn đoán sớm và phân biệt với các bệnh lý truyền nhiễm khác có triệu chứng tương tự như sốt xuất huyết, cúm hoặc viêm phổi. Khi xuất hiện sốt cao kéo dài, khó thở, đau cơ hoặc có tiền sử tiếp xúc với động vật gặm nhấm, người bệnh nên thăm khám sớm tại cơ sở y tế có khả năng xét nghiệm và theo dõi chuyên sâu. Việc phát hiện sớm giúp đánh giá nguy cơ tổn thương phổi, thận và các cơ quan liên quan, từ đó xây dựng hướng điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng nặng và nâng cao hiệu quả điều trị.