nội dung
Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ, Đơn vị Điều trị Ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3 cho biết, trong nhịp sống hiện đại, áp lực công việc cùng thói quen sinh hoạt thiếu điều độ khiến tình trạng mất ngủ và “nội nhiệt” (nóng trong, bứt rứt) ngày càng phổ biến.
Trước khi tìm đến thuốc, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng được xem là nền tảng quan trọng. Trong đó, củ sen – phần thân rễ nằm sâu trong bùn của cây sen – được xem là một đại diện tiêu biểu của phương pháp “thực trị” phương Đông, có khả năng làm dịu hệ thần kinh và hỗ trợ thanh nhiệt từ bên trong.
Củ sen giàu dưỡng chất hỗ trợ thần kinh và giấc ngủ
Củ sen có tên khoa học Nelumbo nucifera. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy đây là nguồn vi chất phong phú.
Đáng chú ý, nhóm vitamin B – đặc biệt là vitamin B6 (pyridoxine) – đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine, những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và giấc ngủ.
Củ sen có nhiều lợi ích cho sức khỏe
ẢNH: AI
Bên cạnh đó, củ sen chứa nhiều kali và magie nhưng ít natri, giúp hỗ trợ giãn mạch, ổn định huyết áp và thư giãn cơ thể. Hàm lượng vitamin C cao mang lại khả năng chống oxy hóa, góp phần tăng cường miễn dịch.
Ngoài ra, các hợp chất phenolic như catechin và axit gallic còn có tác dụng kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh.
Tác động đến giấc ngủ và tình trạng “nóng trong người”
Đối với mất ngủ và căng thẳng thần kinh, củ sen phát huy tác dụng qua hai cơ chế chính.
Thứ nhất, vitamin B6 tham gia vào quá trình chuyển hóa tryptophan thành serotonin và melatonin – 2 chất quan trọng giúp điều hòa tâm trạng và nhịp sinh học. Thiếu hụt vitamin này có thể góp phần gây rối loạn giấc ngủ và lo âu.
Thứ 2, với tình trạng “nóng trong người”, củ sen giúp làm mát cơ thể nhờ hàm lượng nước và chất điện giải dồi dào, từ đó giảm cảm giác khô miệng, bứt rứt.
Đồng thời, các hợp chất như tannin và vitamin K còn giúp tăng độ bền thành mạch, hỗ trợ giảm các biểu hiện do “huyết nhiệt” như chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc nổi mụn.
Dùng thế nào để phát huy hiệu quả?
Theo y học cổ truyền, tác dụng của củ sen thay đổi tùy theo cách chế biến.
Tải VPBank
- Củ sen sống (sinh ngẫu): Vị ngọt, tính hàn, giúp thanh nhiệt, lương huyết, giải khát. Phù hợp với các trường hợp nhiệt miệng, sốt, khát nước, chảy máu cam hoặc cảm giác bứt rứt do nóng trong.
- Củ sen chín (thục ngẫu): Tính ôn, giúp kiện tỳ, bổ huyết, cải thiện tiêu hóa và an thần. Phù hợp với người mất ngủ do suy nhược, ăn kém, cơ thể gầy yếu hoặc người cao tuổi.
Vì vậy, người mất ngủ do thể hư nên ưu tiên dùng củ sen đã nấu chín. Ngược lại, nếu mất ngủ đi kèm biểu hiện “thực nhiệt” như bốc hỏa, táo bón, miệng khô, có thể dùng củ sen tươi với lượng phù hợp.
Canh củ sen hầm hạt sen, táo đỏ và thịt nạc giúp bổ tâm tỳ, dưỡng huyết, hỗ trợ ngủ sâu hơn
ẢNH: AI
Một số cách dùng đơn giản, dễ áp dụng
Từ lâu, củ sen đã được sử dụng trong nhiều món ăn – bài thuốc quen thuộc:
- Canh củ sen hầm hạt sen, táo đỏ, thịt nạc: Giúp bổ tâm tỳ, dưỡng huyết, hỗ trợ ngủ sâu.
- Nước ép củ sen tươi (có thể thêm một lát gừng): Giúp thanh nhiệt, giảm nóng trong, đặc biệt khi có triệu chứng chảy máu cam.
- Trà củ sen khô: Dùng hằng ngày giúp an thần nhẹ, hỗ trợ hô hấp và thanh lọc cơ thể.
Lưu ý khi sử dụng củ sen
Do củ sen sinh trưởng trong bùn, nguy cơ nhiễm ký sinh trùng vẫn tồn tại, vì vậy cần ưu tiên ăn chín, uống sôi và sơ chế kỹ khi dùng tươi.
Ngoài ra, người mắc bệnh tiểu đường cần kiểm soát lượng ăn do củ sen chứa hàm lượng carbohydrate tương đối cao, nên dùng thay thế một phần tinh bột trong bữa ăn thay vì ăn kèm. Để đạt hiệu quả tối ưu, người dùng vẫn nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi áp dụng lâu dài.
