Hội chứng phổi do virus Hanta (HPS)​: Dấu hiệu và hướng điều trị

Hội chứng phổi do virus Hanta là bệnh truyền nhiễm hiếm gặp, lây từ động vật gặm nhấm sang người chủ yếu qua đường hô hấp khi hít phải bụi chứa virus từ nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh. Bệnh có thể khởi phát với các triệu chứng giống cảm cúm như sốt, đau cơ, mệt mỏi nhưng diễn tiến nhanh sang suy hô hấp nặng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm triệu chứng, yếu tố nguy cơ phơi nhiễm và chủ động phòng ngừa có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ diễn tiến nặng và biến chứng nguy hiểm của bệnh.

Hội chứng phổi do virus Hanta là gì?

Hội chứng phổi do Hantavirus là một bệnh lý nhiễm virus cấp tính, đặc trưng bởi tổn thương phổi nặng, dẫn đến suy hô hấp cấp và rối loạn huyết động. Virus gây bệnh có thể lây sang người khi hít phải các hạt khí dung chứa virus từ nước tiểu, phân hoặc nước bọt của loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh. Sau khi xâm nhập, virus có thể gây tổn thương nhiều hệ cơ quan như hô hấp, tim mạch.

Giai đoạn đầu, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng giống cúm thông thường như sốt, đau cơ, mệt mỏi. Khi bệnh tiến triển, virus gây tăng tính thấm thành mạch tại phổi, dẫn đến phù phổi cấp, giảm oxy máu, tụt huyết áp. Người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng suy hô hấp nặng, cần hỗ trợ thở oxy hoặc điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU). (1)

Do tính chất diễn tiến nhanh và nguy hiểm, việc nhận biết sớm các dấu hiệu nghi ngờ và tiếp cận điều trị chuyên sâu là yếu tố quan trọng giúp tối ưu kết quả điều trị cho người bệnh.

Vì sao Hantavirus gây ra hội chứng phổi?

Hội chứng phổi do virus Hanta được gây ra bởi cơ chế tấn công trực tiếp vào tế bào nội mô mạch máu của virus, kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức, dẫn đến tăng tính thấm thành mạch và phù phổi cấp. Cụ thể:

• Xâm nhập và nhân lên trong tế bào nội mô: Sau khi xâm nhập qua đường hô hấp, virus khu trú tại phế nang và tiểu phế quản, sau đó lan vào máu, tấn công lớp nội mô mao mạch phổi, từ đó kích hoạt phản ứng miễn dịch mạnh;
• Kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức: Hệ miễn dịch phản ứng bằng cách huy động tế bào lympho T, đại thực bào và các cytokine, làm tăng tính thấm thành mạch, khiến dịch thoát khỏi lòng mạch vào mô kẽ và phế nang;
• Phù phổi và suy hô hấp cấp: Sự tích tụ dịch trong phổi làm giảm khả năng trao đổi khí, gây giảm oxy máu nghiêm trọng;
• Rối loạn huyết động: Ngoài tổn thương phổi, các chất trung gian viêm còn gây giãn mạch, tụt huyết áp và ảnh hưởng đến chức năng tim. Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể bị sốc tim, suy đa cơ quan.

Như vậy, cơ chế bệnh sinh trên giải thích vì sao bệnh có thể diễn tiến rất nhanh từ triệu chứng nhẹ sang tình trạng nguy kịch, đòi hỏi theo dõi sát và can thiệp y khoa kịp thời.

        Tìm hiểu thêm: Biến thể virus Andes là gì mà gây ra hội chứng HPS?

Triệu chứng đặc trưng

Các triệu chứng của hội chứng phổi do virus Hanta tiến triển nhanh, có thể chuyển nặng nếu không nhận diện và điều trị kịp thời. Dưới đây các biểu hiện đặc trưng của bệnh qua từng giai đoạn:

1. Triệu chứng giai đoạn sớm

Ở giai đoạn sớm, bệnh thường biểu hiện không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm virus thông thường. Sau thời gian ủ bệnh trung bình 2-3 tuần, người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như sốt kèm theo cảm giác ớn lạnh, đau nhức cơ bắp, đau đầu, mệt mỏi. Các dấu hiệu này gợi ý tình trạng viêm toàn thân do virus gây ra, nhưng chưa đặc hiệu cho hội chứng phổi do Hantavirus.

Điện Thoại Di Động Honor X6c 6GB + 128GB/256GB - Pin 5300mAh NFC - Camer

Vì vậy, người có tiền sử tiếp xúc với môi trường có chuột hoặc chất thải của loài gặm nhấm, cần đặc biệt cảnh giác, thăm khám sớm để được đánh giá chính xác, điều trị phù hợp.

2. Triệu chứng giai đoạn nặng

Khi bệnh tiến triển, hội chứng phổi Hantavirus gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp và tim mạch với các dấu hiệu như:

• Ho khan;
• Khó thở;
• Nhịp tim nhanh;
• Cảm giác tức ngực.

Bệnh diễn tiến rất nhanh nên người bệnh cần được theo dõi sát, điều trị theo phác đồ phù hợp giúp cải thiện tiên lượng, giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

3. Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như tụt huyết áp, rối loạn ý thức, đau ngực, người bệnh cần được cấp cứu kịp thời để hỗ trợ hô hấp, cải thiện tiên lượng. Việc điều trị tích cực tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh giúp người bệnh được tiếp cận quy trình chuẩn hóa, sự theo dõi sát sao từ đội ngũ giàu kinh nghiệm. Người bệnh được hỗ trợ chức năng hô hấp, tim mạch bằng hệ thống trang thiết bị hiện đại, kiểm soát các chỉ số sinh tồn, giảm thiểu rủi ro sức khỏe không mong muốn.

Bên cạnh đó, đội ngũ bác sĩ phối hợp điều trị đa chuyên khoa để xây dựng phác đồ cá thể hóa, giúp đảm bảo tình trạng sức khỏe người bệnh và tạo điều kiện tốt nhất cho quá trình phục hồi của cơ thể.

Giai đoạn tiến triển của bệnh

Hội chứng phổi do virus Hanta diễn tiến theo các giai đoạn sau:

1. Giai đoạn ủ bệnh

Giai đoạn ủ bệnh có thể dao động trong 1-3 tuần, có thể khởi phát nhanh trong vài ngày, tuy nhiên một số trường hợp ghi nhận ủ bệnh đến 8 tuần sau khi phơi nhiễm. Trong khoảng thời gian này, virus bắt đầu nhân lên nhưng chưa gây ra triệu chứng lâm sàng rõ ràng.

2. Giai đoạn khởi phát

Giai đoạn khởi phát xuất hiện với các triệu chứng giống cúm như sốt, ớn lạnh, đau cơ, đau đầu. Một số trường hợp có thêm triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy. Nếu người bệnh có yếu tố dịch tễ liên quan đến loài gặm nhấm, cần thăm khám y khoa sớm để được đánh giá, can thiệp kịp thời.

3. Giai đoạn tim phổi

Giai đoạn tim phổi là giai đoạn nặng nhất của bệnh. Lúc này, người bệnh có dấu hiệu ho khan, khó thở tăng dần do tích tụ dịch trong phổi. Bên cạnh đó, hệ tim mạch cũng bị ảnh hưởng với biểu hiện tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim. Người bệnh cần được điều trị tại đơn vị hồi sức tích cực nhằm hỗ trợ hô hấp, kiểm soát dịch, theo dõi chức năng tim phổi liên tục.

4. Giai đoạn hồi phục

Khi vượt qua giai đoạn tim phổi, người bệnh bước vào giai đoạn hồi phục với sự cải thiện dần chức năng hô hấp và tuần hoàn. Dịch trong phổi được hấp thu, tình trạng khó thở giảm dần, các chỉ số sinh tồn ổn định trở lại. Tuy nhiên, quá trình hồi phục có thể kéo dài, người bệnh vẫn có thể cảm thấy mệt mỏi, giảm sức bền hoặc khó thở nhẹ trong một thời gian.

Phương pháp chẩn đoán

Việc chẩn đoán hội chứng phổi do virus Hanta cần kết hợp triệu chứng lâm sàng với các xét nghiệm đặc hiệu nhằm xác định tác nhân, đánh giá mức độ tổn thương cơ quan:

Bộ phát wifi 4G di động mini ROOSEE M610, chuẩn wifi 6

1. Xét nghiệm huyết thanh học

Xét nghiệm huyết thanh học là phương pháp giúp phát hiện đáp ứng miễn dịch của cơ thể đối với virus Hanta thông qua định lượng kháng thể đặc hiệu như IgM, IgG. Trong đó, kháng thể IgG thường xuất hiện muộn hơn, tăng dần theo thời gian và tồn tại lâu dài, phản ánh khả năng miễn dịch đã hình thành.

2. Xét nghiệm gen bằng phương pháp khuếch đại gen PCR – polymerase chain reaction

Xét nghiệm real-time PCR cho phép phát hiện trực tiếp vật liệu di truyền của virus hanta trong máu, dịch hô hấp hoặc mô, hỗ trợ chẩn đoán sớm và chính xác, đặc biệt có giá trị trong giai đoạn đầu của bệnh khi kháng thể chưa kịp hình thành rõ rệt. Ngoài vai trò chẩn đoán, kỹ thuật này còn có thể hỗ trợ đánh giá tình trạng bệnh dựa trên tải lượng virus, cũng như xác định chủng virus gây bệnh.

Cách điều trị hội chứng phổi do virus Hanta

Phương pháp điều trị hội chứng phổi Hantavirus chủ yếu là điều trị hỗ trợ tích cực, tập trung vào kiểm soát hô hấp, huyết động và ngăn ngừa suy đa cơ quan: (2)

• Nhập viện và theo dõi tại đơn vị hồi sức tích cực: Do bệnh diễn tiến nhanh nên người bệnh cần được theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, chức năng tim, phổi, thận để can thiệp kịp thời khi có biến chứng;
• Hỗ trợ hô hấp: Liệu pháp oxy được áp dụng sớm nhằm cải thiện tình trạng thiếu oxy máu. Trong trường hợp suy hô hấp nặng, bệnh nhân có thể cần đặt nội khí quản và thở máy để duy trì thông khí hiệu quả, giảm gánh nặng cho phổi;
• Bù dịch, kiểm soát huyết động: Truyền dịch tĩnh mạch được thực hiện thận trọng nhằm duy trì thể tích tuần hoàn;
• Can thiệp nâng cao: Ở các trường hợp nặng, kỹ thuật ECMO có thể được chỉ định để hỗ trợ trao đổi khí khi phổi không còn đảm bảo chức năng. Lọc máu cũng được cân nhắc nếu xuất hiện suy thận cấp.

Lựa chọn điều trị nội trú tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người bệnh được chăm sóc bởi đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực Hồi sức cấp cứu và Truyền nhiễm.

Tại đây, người bệnh được hỗ trợ chức năng hô hấp, tuần hoàn bằng hệ thống máy móc hiện đại. Quy trình phối hợp đa chuyên khoa được thực hiện nhanh chóng, đảm bảo phác đồ điều trị luôn bám sát tình trạng sức khỏe của người bệnh, giúp tối ưu hiệu quả can thiệp, mang lại sự an tâm và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình hồi phục của bệnh nhân.

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Phòng ngừa hội chứng phổi do virus Hanta cần tập trung vào việc hạn chế tiếp xúc với nguồn lây là loài gặm nhấm và môi trường có nguy cơ bị nhiễm virus. Các biện pháp dự phòng cần thiết bao gồm:

• Kiểm soát sự xâm nhập của chuột bằng cách bịt kín các khe hở, lỗ thông trong nhà;
• Vệ sinh khu vực có dấu hiệu của chuột, chất thải của chuột bằng dung dịch khử khuẩn, làm ướt bề mặt trước khi lau, tuyệt đối không quét khô hoặc dùng máy hút bụi để tránh hít phải bụi chứa virus;
• Dọn dẹp bụi rậm, rác thải, nguồn thức ăn dư thừa để loại bỏ nơi trú ẩn của chuột;
• Trang bị bảo hộ như khẩu trang, găng tay khi làm nông nghiệp, lâm nghiệp hoặc xử lý dịch hại;
• Mở cửa thông gió để giảm nồng độ virus trong không khí.

Hội chứng phổi do virus Hanta có thể khởi phát với các triệu chứng giống cúm nhưng bệnh có nguy cơ diễn tiến nhanh sang suy hô hấp nặng nếu không được phát hiện kịp thời. Vì vậy, việc nhận diện sớm yếu tố nguy cơ và thăm khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ đóng vai trò quan trọng trong đánh giá mức độ bệnh và xử trí sớm.