Những ‘sát thủ’ khiến người trẻ khỏe cũng có thể đột tử khi chạy bộ

Phong trào chạy bộ bùng nổ kéo theo những sự cố y khoa ngày càng được ghi nhận nhiều hơn. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, không ít runner trẻ, ngoại hình săn chắc, tập luyện đều đặn vẫn có thể đột ngột gục ngã khi đang thi đấu hoặc ngay sau khi về đích.

Hiện tượng này được gọi là ngừng tim đột ngột do gắng sức, xảy ra khi tim ngừng bơm máu chỉ trong vài giây. Khác với đột quỵ do tắc mạch não , ngừng tim diễn tiến cực nhanh, nếu không được cấp cứu ngay lập tức, nguy cơ tử vong rất cao.

Điểm đáng lo là nhiều trường hợp không xuất phát từ thể trạng yếu, mà do các bệnh tim tiềm ẩn chưa từng được phát hiện. Những bất thường này gần như “im lặng” trong sinh hoạt thường ngày, chỉ bộc lộ khi cơ thể bị đẩy đến giới hạn trong các cự ly dài như bán marathon hoặc marathon.

Trong đó, bệnh cơ tim phì đại là nguyên nhân hàng đầu, khiến thành tim dày bất thường, làm hẹp buồng tim và dễ gây rối loạn nhịp khi gắng sức. Ngoài ra còn có cơ tim loạn nhịp thất phải, bất thường động mạch vành bẩm sinh hay các rối loạn kênh ion như hội chứng QT kéo dài, Brugada.

Các bệnh lý này khó phát hiện qua khám sức khỏe thông thường, có người siêu âm tim và xét nghiệm đều bình thường nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ rung thất.

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là viêm cơ tim sau cúm, COVID-19 hoặc nhiễm virus. Người bệnh chỉ thấy mệt nhẹ, đau nhức, nhưng nếu vẫn tham gia thi đấu, cơ tim đang tổn thương có thể suy sụp đột ngột.

Sai lầm phổ biến của nhiều runner là đánh đồng thể lực phòng gym với sức bền tim mạch. Tập gym chủ yếu là vận động ngắn, có quãng nghỉ, trong khi chạy đường dài buộc tim duy trì hoạt động liên tục trong nhiều giờ. Sự khác biệt này khiến không ít người có cơ bắp tốt nhưng tim chưa được “huấn luyện” tương xứng.

Nhiều ca ngừng tim xảy ra ở những kilomet cuối hoặc ngay sau khi cán đích, khi cơ thể đã cạn năng lượng, mất nước và rối loạn điện giải. Nếu trước đó runner xuất phát quá nhanh, thiếu ngủ hoặc chưa hồi phục sau các buổi tập nặng, nguy cơ càng tăng cao.

Không ít người chỉ uống nước lọc mà quên bổ sung điện giải, dẫn đến hạ natri máu. Tình trạng này có thể gây đau đầu, nôn ói, lú lẫn, co giật, rối loạn nhịp tim, thậm chí tử vong nếu xử trí không đúng.

Theo khuyến cáo, người mới nên tăng cự ly theo từng bậc, từ 5 km lên 10 km, sau đó mới đến bán marathon và marathon với thời gian chuẩn bị kéo dài nhiều tháng. Việc “nhảy cóc” từ chạy ngắn lên 42 km có thể khiến tim phải chịu một cú sốc sinh lý lớn.

Trong quá trình chạy, nhiều dấu hiệu nguy hiểm dễ bị nhầm với mệt thông thường. Người chạy cần dừng ngay nếu xuất hiện đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, nhìn mờ, tim đập loạn nhịp, đổ mồ hôi lạnh, buồn nôn hoặc cảm giác sắp ngất. Khi đó, việc dừng lại chính là “về đích” an toàn.

Nếu chứng kiến người khác gục xuống, không phản ứng hoặc ngừng thở, cần gọi cấp cứu và tiến hành ép tim ngoài lồng ngực ngay lập tức. Cơ hội sống phụ thuộc rất lớn vào việc cấp cứu sớm và sự sẵn có của máy khử rung tim tự động trong những phút đầu.

Để giảm rủi ro, bác sĩ khuyến cáo người có ý định chạy cự ly dài nên khám sàng lọc tim mạch trước khi thi đấu, ít nhất bằng điện tâm đồ và siêu âm tim. Những người từng đau ngực khi gắng sức, ngất xỉu hoặc có tiền sử gia đình đột tử cần kiểm tra kỹ hơn.

Chạy bộ vẫn là môn thể thao tốt cho sức khỏe, nhưng điều quan trọng không phải là chinh phục được bao nhiêu kilomet, mà là hiểu rõ giới hạn của trái tim mình.